برای کسی که میخواهد صنعت بانکداری و پرداخت را فراتر از کارت، تراکنش و زیرساختهای فنی درک کند، پیدا کردن یک منبع جامع کار سادهای نیست. منابع کم نیستند، اما بسیاری از آنها یا بخشی از صنعت را توضیح میدهند یا آنقدر تخصصیاند که برای طیف گستردهتری از مخاطبان قابل استفاده نیستند. همین خلأ، یکی از دلایلی بود که محمدکاظم کاظمیراد، وجیهه کاظمپور و احمدرضا ابراهیمی را به ترجمه کتاب «درک پرداخت» نوشته نیرا جونز رساند؛ کتابی که پرداخت را در پیوند با اقتصاد، بانکداری، تنظیمگری و نوآوری بررسی میکند و قرار است بهزودی از سوی انتشارات راه پرداخت منتشر شود. در این گفتوگو با مترجمان «درک پرداخت» درباره چرایی انتخاب این کتاب، چالشهای ترجمه و جایگاهی که این اثر میتواند در میان منابع فارسی صنعت بانکداری و پرداخت پیدا کند، صحبت کردهایم.
وقتی «درک پرداخت» به یک انتخاب جدی تبدیل شد
محمدکاظم کاظمیراد نزدیک به دو دهه از مسیر حرفهای خود را در بخشهای مختلف صنعت بانکداری و پرداخت ایران گذرانده است؛ از برنامهریزی و عملیات و توسعه بازار در شرکتهای پرداخت و پروژههای حاکمیتی بانک مرکزی تا حضور در شاپرک و نظارت بر کیفیت و پایداری شبکه پرداخت کشور. این پیشینه حرفهای باعث شده او صنعت را هم از اتاقهای برنامهریزی، بازاریابی و کسبوکار ببیند و هم از خط مقدم عملیات؛ اما در تمام این سالها یک خلأ برایش پررنگتر بوده: فاصله میان تجربه اجرایی صنعت بانکداری و پرداخت ایران و دانش بنیادین و منابع روز این حوزه در جهان. کاظمیراد میگوید آشنایی او با کتاب «درک پرداخت» نتیجه رصد مستمر منابع تخصصی این حوزه است که با هدف بهروزآوری دانش عملیاتی خود انجام میدهد.
او توضیح میدهد که در جریان یکی از همین جستوجوها بهصورت اتفاقی با کتاب «درک پرداخت» روبهرو شده و پس از مطالعه مقدمه، فصل نخست و دیدگاههای نویسنده متوجه شده با اثری متفاوت روبهروست. کاظمیراد میگوید: «بسیاری از کتابهایی که در سطح بینالمللی بهعنوان مرجع منتشر میشوند، یا بسیار فنی هستند و مخاطب بدون دانش تخصصی نمیتواند از آنها استفاده کند، یا موضوع را بسیار سطحی و عمومی بررسی میکنند. اما این کتاب تلاش کرده است میان جنبههای تخصصی و عمومی تعادل برقرار کند.»
به گفته او، جامعیت کتاب مهمترین ویژگی آن است. او میگوید:
«در میان کتابهایی که طی این سالها مطالعه کردهام، این تنها اثری بود که حوزه پرداخت، اقتصاد پرداخت، بانکداری، نوآوری و تنظیمگری را در کنار هم پوشش میدهد. وقتی کتاب را بررسی کردم، به این نتیجه رسیدم که با اثری ارزشمند روبهرو هستم و هرچه جلوتر رفتم، بیشتر مطمئن شدم انتخابم درست بوده. با توجه به حجم کتاب و واژگان تخصصی آن، متوجه شدم نیاز به یک تیم دارم تا در این مسیر همراهیام کنند بنابراین دو نفر از افراد باانگیزهای که میشناختم و میدانستم میتوانند کمک مؤثری داشته باشند را انتخاب کردم و ترجمه کتاب را با همکاری هم آغاز کردیم.»
جای خالی یک مرجع بهروز در صنعت بانکداری و پرداخت ایران
کاظمیراد معتقد است مشکل صنعت بانکداری و پرداخت ایران کمبود منبع نیست، بلکه نبود یک مرجع جامع و بهروز است. کاظمیراد میگوید: «در ایران برای دانشجویان یا افرادی که برای نخستینبار وارد حوزه پرداخت و بانکداری میشوند، منابعی برای مطالعه وجود دارد، اما بخش زیادی از این منابع با توجه به سرعت تحولات صنعت بانکداری و پرداخت، قدیمی شدهاند یا دیگر کارایی لازم را ندارند. از سوی دیگر، منبعی که بتواند تحولات بینالمللی را با تغییراتی که در داخل کشور در حال شکلگیری است تلفیق کند، در دسترس نیست. آثار موجود یا بهطور خاص به پرداختهای کارتی میپردازند یا مباحث بانکداری را جداگانه بررسی میکنند. من تاکنون کتاب جامع و غنی ندیده بودم که مشخصاً وارد مبحث اقتصاد پرداخت شده باشد.»
کاظمیراد اقتصاد پرداخت و تنظیمگری را از مهمترین بخشهای مغفولمانده در منابع فارسی میداند و میگوید: «یکی از ضعفهای اصلی این حوزه، کمتوجهی به اقتصاد پرداخت است و درباره تنظیمگری هم کار چندانی انجام نشده است. ویژگی مهم این کتاب این است که یکی از جدیدترین منابع این حوزه بهشمار میآید که آخرین تغییرات صنعت را پوشش داده و هم توانسته به همه حوزههای صنعت بانکداری و پرداخت بپردازد. علاوه بر این، بسیاری از مباحث را با مثالها و نمونههای موردی از کشورهای مختلف و شبکههای پرداخت آنها توضیح داده است.»
از یادگیری شخصی تا بهاشتراکگذاری دانش
ترجمه کتاب «درک پرداخت» در ابتدا برای کاظمیراد یک پروژه شخصی بود، اما در ادامه، به تلاشی برای بهاشتراکگذاشتن دانش با سایر فعالان صنعت تبدیل شد. او با اشاره به نگاه نیرا جونز، نویسنده کتاب، میگوید: «خانم جونز تأکید میکند که این کتاب فقط برای دانشجویان یا افرادی که بهتازگی وارد صنعت بانکداری و پرداخت شدهاند مناسب نیست، بلکه میتواند برای متخصصان این حوزه نیز یک مرجع کاربردی باشد. صنعت بانکداری و پرداخت واژگان و حوزههای متنوعی دارد و حتی متخصصان هم ممکن است در طول زمان برخی مفاهیم را فراموش کنند. به همین دلیل، این کتاب میتواند بهعنوان مرجعی برای مرور و یادآوری مطالب استفاده شود.»
او درباره انگیزه خود از ترجمه کتاب نیز توضیح میدهد: «در ابتدا، هدفم بهروزرسانی دانش شخصی خودم بود، اما هرچه جلوتر رفتم با توجه به خلأهای موجود در حوزه بانکداری و پرداخت کشور، با خودم گفتم چرا دیگران از این منبع بهرهمند نشوند؟ همین موضوع باعث شد تصمیم بگیرم ترجمه کتاب را به سرانجام برسانم. خانم جونز از این کتاب با عنوان «انجیل پرداخت» یاد میکند و من باور دارم این کتاب ظرفیت آن را دارد که به کتاب مرجع رسمی صنعت بانکداری و پرداخت در کشور تبدیل شود و نگاه به این صنعت را در ایران دگرگون سازد.»
تعامل با نویسنده برای رفع ابهامهای ترجمه
کاظمیراد میگوید ارتباط او با نیرا جونز، نویسنده کتاب، در جریان ترجمه شکل گرفت؛ زمانی که روی کتاب «درک پرداخت» کار میکرد و برای برخی مفاهیم و اصطلاحات تخصصی به توضیحات بیشتری نیاز داشت. به گفته او، ترجمه این کتاب باعث شد با واژههایی روبهرو شوند که یا در کشور ما معادل دقیقی نداشتند، یا مفاهیم آنها در ادبیات این حوزه وجود نداشت یا در گذشته بهدرستی ترجمه نشده بودند. بنابراین برای این واژهها ناچار شدند زمان بیشتری صرف کنند و تحقیقات بیشتری انجام دهند.
کاظمیراد میگوید همین مسئله زمینه آشنایی او با نیرا جونز را فراهم کرد: «با ایشان ارتباط برقرار کردیم و درباره کتاب و این واژهها گفتوگو کردیم. این ارتباط بهتدریج به یک تعامل فرهنگی و علمی تبدیل شد. خانم جونز هم با صبر و حوصله به پرسشهای ما پاسخ میداد و ابعاد مختلف مفاهیم و واژهها را تشریح میکرد. این ارتباط کمک کرد بسیاری از ابهامهای ما برطرف شود و در نهایت بتوانیم اثری باکیفیت خلق کنیم که اگر از آن به خوبی بهرهبرداری شود، میتواند زمینهساز تحول در صنعت بانکداری و پرداخت ایران باشد.»
انتشارات راه پرداخت؛ ناشری برای مخاطبان صنعت
در پایان، کاظمیراد با تشکر از انتشارات راه پرداخت، این کتاب را حاصل کار گروهی و باور به سرمایه انسانی این صنعت میداند و میگوید: «برای من انتخاب ناشر اهمیت بسیار زیادی داشت. نمیخواستم این کتاب ارزشمند در میان هزاران عنوان دیگر گم شود. به دنبال ناشری بودم که هم به محتوای تخصصی اعتقاد داشته باشد و هم در حوزه بانکداری و پرداخت اعتبار خوبی داشته باشد. خوشبختانه از دوستی رضا و رسول قربانی بهرهمند بودم و تیم راه پرداخت خیلی زود متوجه شد که این کتاب ظرفیت تبدیلشدن به یک مرجع تخصصی برای مدیران ارشد صنعت بانکداری و پرداخت و اکوسیستم فینتک را دارد. امیدوارم این قطره، سرآغاز موجی از ترجمههای تخصصی و کاربردی در کشور عزیزمان باشد.»
پیشنهاد سه فصل برای فهم بهتر صنعت پرداخت
وجیهه کاظمپور، یکی از مترجمان کتاب «درک پرداخت»، معتقد است مدیریت کارآمد در صنعت پرداخت نیازمند تسلط بر کل مباحث این کتاب است. با این حال، با توجه به اینکه فصل اول کتاب جزو دانش پایه مدیران صنعت پرداخت محسوب میشود، او سه فصل دوم، سوم و چهارم را برای مطالعه مدیران ارشد پیشنهاد میکند. او درباره فصل دوم، «اقتصاد»، میگوید این فصل به هزینهها و زنجیره ارزش، کارمزدها و مدلهای کسبوکار میپردازد و برای بهینهسازی جریانهای درآمدی و مدیریت هزینههای عملیاتی در شبکه پرداخت ضروری است. کاظمپور فصل سوم، «پرداخت بانکی»، را نیز به دلیل پوشش کامل سازوکارهای پرداخت بانکی و انواع تقلبها مهم میداند؛ موضوعاتی که به گفته او، در تصمیمگیریهای راهبردی مدیران اثرگذارند.
پیشنهاد سوم او فصل چهارم، «نوآوری»، است؛ فصلی که به گفته کاظمپور، تنوع و رقابت فزاینده در اکوسیستم پرداخت را نشان میدهد و میتواند به انطباق مدلهای کسبوکار این صنعت با فضای رقابتی و نوآورانه کمک کند. او معتقد است این سه فصل در کنار یکدیگر، دیدگاههای ارزشمندی درباره مفاهیم اقتصادی، مدیریت ریسک و چشمانداز صنعت ارائه میکنند و برخورداری از چنین نگاه جامعی، پیشنیاز ورود به مبحث حساس رگولاتوری است که در فصل پنجم مطرح شده است.
وقتی انتخاب یک واژه اهمیت پیدا میکند
احمدرضا ابراهیمی، یکی از مترجمان کتاب «درک پرداخت»، دشوارترین بخش ترجمه این کتاب را بیش از آنکه صرفاً فهم مفاهیم فنی بداند، انتخاب معادلهای دقیق فارسی و انتقال ساده و روان موضوعاتی عنوان میکند که ذاتاً پیچیدهاند. او توضیح میدهد که حوزه پرداخت سرشار از اصطلاحات تخصصی، فرایندهای فنی و مفاهیمی است که کوچکترین تغییر در ترجمه آنها میتواند معنای اصلی را تحت تأثیر قرار دهد: «ازاینرو، تلاش کردیم ابتدا مفهوم هر اصطلاح را با دقت و از منظر تخصصی درک کنیم و سپس معادلی را انتخاب کنیم که ضمن وفاداری به ادبیات صنعت پرداخت، برای خواننده فارسیزبان نیز روشن و قابلفهم باشد.»
ابراهیمی چالش اصلی را ایجاد تعادل میان دقت فنی و سادگی بیان میداند؛ بهگونهای که نه مفاهیم تخصصی قربانی سادهسازی شوند و نه پیچیدگی زبان، مانعی برای فهم مخاطب ایجاد کند. او میگوید: «هدف ما این بوده که خواننده هنگام مطالعه کتاب، علاوه بر آشنایی با واژگان تخصصی، منطق و سازوکار دنیای پرداخت را نیز به شکلی منسجم و ملموس درک کند.»
