بازار کارت‌خوان‌ها به نقطه‌ای رسیده که دیگر نمی‌توان آینده آن را فقط با تعداد دستگاه‌های فروخته‌شده یا نسل جدید سخت‌افزارها سنجید. وقتی تلفن همراه می‌تواند به ابزار پذیرش تبدیل شود، پایانه‌های اندرویدی امکان نصب اپلیکیشن دارند و خدمات پرداخت به فضای ابری متصل می‌شوند، یک سؤال جدی پیش روی شرکت‌های این صنعت قرار می‌گیرد: اگر ارزش دیگر در خود دستگاه نباشد، مدل کسب‌وکار آینده آنها چه خواهد بود؟
کارت‌خوانی که سال‌ها وظیفه اصلی‌اش پردازش تراکنش بود، حالا در حال تبدیل‌شدن به نقطه اتصال پذیرنده به مجموعه‌ای از خدمات مالی، اعتباری و مدیریتی است؛ تغییری که مرز میان سخت‌افزار، نرم‌افزار و خدمات پذیرندگی را کم‌رنگ‌تر می‌کند. در ایران البته این تحول مسیر ساده‌ای ندارد؛ هزینه بالای تجهیزات، نرخ ارز، محدودیت‌های پرداخت غیرتماسی و مدل درآمدی فعلی شرکت‌های PSP بخشی از موانع آن هستند.
در این گزارش عصر تراکنش، با شاهین جوانمردی، قائم‌مقام و عضو هیئت‌مدیره فناپ‌تک، و هومن سپهری، مدیرعامل تندر نور، درباره آینده بازار پایانه‌های فروش گفت‌وگو کرده‌ایم؛ از SoftPOS ،SmartPOS ،NFC و خدمات ابری تا تغییر مدل درآمدی شرکت‌های سخت‌افزاری و آینده‌ای که در آن «فروش کارت‌خوان» دیگر به‌تنهایی یک کسب‌وکار پایدار نخواهد بود.
شاهین جوانمردی از تغییر نقش شرکت‌های سخت‌افزاری و حرکت بازار پایانه‌های فروش به سمت درآمدهای نرم‌افزاری و خدمات ابری می‌گوید
آینده کارت‌خوان‌ها در نرم‌افزار رقم می‌خورد
سال‌ها کارت‌خوان‌ها تنها به‌عنوان ابزاری برای انجام تراکنش شناخته می‌شدند؛ دستگاه‌هایی که مأموریت اصلی آنها خواندن کارت و انتقال وجه بود. اما نسل جدید این پایانه‌ها در حال عبور از این تعریف سنتی است و به سمت تبدیل‌شدن به پلتفرم‌هایی هوشمند برای مدیریت کسب‌وکار، ارائه خدمات مالی و اتصال به اکوسیستم‌های نرم‌افزاری حرکت می‌کند. شاهین جوانمردی، قائم‌مقام و عضو هیئت‌مدیره فناپ‌تک، معتقد است آینده این صنعت نه با ارتقای صرف سخت‌افزار، بلکه با همگرایی فناوری‌ها رقم خواهد خورد؛ مسیری که در ایران همچنان با چالش‌هایی مانند هزینه بالای سخت‌افزار، محدودیت‌های اکوسیستم پرداخت و ضرورت تغییر مدل درآمدی شرکت‌های PSP روبه‌روست.
پرداخت؛ تنها یکی از قابلیت‌های کارت‌خوان آینده
شاهین جوانمردی، قائم‌مقام و عضو هیئت‌مدیره شرکت فناپ‌تک، معتقد است آینده کارت‌خوان‌ها دیگر صرفاً به ارتقای سخت‌افزار محدود نمی‌شود و این تجهیزات در حال عبور از نقش سنتی خود به‌عنوان یک ابزار پرداخت هستند. او درباره تغییر ماهیت کارت‌خوان‌ها می‌گوید: «وقتی از نسل آینده کارت‌خوان صحبت می‌کنیم، در واقع با یک تغییر الگوی بنیادین روبه‌رو هستیم. تحول این صنعت دیگر صرفاً به ابعاد سخت‌افزاری محدود نیست، بلکه پایانه‌ها از یک ابزار فیزیکی برای خواندن کارت، به یک پلتفرم هوشمند مدیریت کسب‌وکار تبدیل شده‌اند.»
جوانمردی با اشاره به تفاوت میان نسل قدیم و جدید کارت‌خوان‌ها ادامه می‌دهد: «در نسل گذشته، دستگاه‌های کارت‌خوان ابزارهایی با سخت‌افزار بانکی و نرم‌افزار محدود بودند که بر پایه فرم‌ویر (Firmware) اختصاصی و با تمرکز صرف بر تراکنش‌های پرداخت عمل می‌کردند. اما در نسل جدید، دستگاه دیگر یک Reader ساده نیست، بلکه به‌عنوان یک نود هوشمند (Edge Device) در اکوسیستم دیجیتال فعالیت می‌کند و به فضای ابری متصل است. در این مدل جدید، «پرداخت» از کارکرد اصلی دستگاه به یکی از قابلیت‌های آن تبدیل شده است. این یعنی کارت‌خوان آینده بخشی از یک اکوسیستم نرم‌افزاری گسترده خواهد بود که از طریق SDKها و APIها به توسعه‌دهندگان اجازه می‌دهد خدمات متنوعی را روی آن پیاده‌سازی کنند.»
روندهای اثرگذار بر آینده پایانه‌های فروش
جوانمردی درباره روندهایی که در سال‌های آینده بیشترین تأثیر را بر بازار پایانه‌های فروش خواهند گذاشت، به تجربه شرکت‌های پیشرو جهانی اشاره می‌کند و می‌گوید:
«بر اساس استراتژی شرکت‌های پیشرو جهانی مانند اینجنیکو، وریفون و پکس، چند روند بیشترین تحول را در این بازار ایجاد خواهند کرد. پایانه‌های فروش اندرویدی (Android POS) مهم‌ترین تحول ساختاری هستند که پایانه را از یک سیستم بسته به پلتفرمی باز تبدیل کرده‌اند و امکان نصب اپلیکیشن‌های مختلف را فراهم می‌کنند. مدیریت دستگاه‌ها نیز دیگر به‌صورت دستی انجام نمی‌شود. اتصال کامل به پلتفرم‌های ابری (Cloud & SaaS) برای به‌روزرسانی از راه دور (OTA)، پایش سلامت دستگاه‌ها و تحلیل داده‌ها، مدل درآمدی شرکت‌ها را از فروش سخت‌افزار به سمت ارائه مستمر خدمات نرم‌افزاری سوق می‌دهد.»
به گفته او، پرداخت‌های غیرتماسی (NFC) نیز با توجه به اینکه در بسیاری از کشورها سهم تراکنش‌های غیرتماسی از ۵۰ درصد عبور کرده، به استاندارد جدید تجربه کاربری تبدیل شده‌اند و سهولت پرداخت را افزایش داده‌اند. جوانمردی می‌گوید: «پایانه فروش نرم‌افزاری (SoftPOS) نیز با حذف سخت‌افزار اختصاصی و فراهم‌کردن امکان پذیرش پرداخت روی تلفن‌های همراه معمولی، هزینه ورود به بازار را برای پذیرندگان خرد به‌شدت کاهش می‌دهد. همچنین پذیرش چندریلی (Multi-Rail Acceptance)، امکان پذیرش هم‌زمان کارت، کد QR، کیف پول‌های دیجیتال و حتی ارزهای دیجیتال را فراهم می‌کند.»
او تأکید می‌کند که آینده بازار پرداخت در ایران فقط از این روندهای جهانی تأثیر نمی‌پذیرد و عوامل داخلی نیز در شکل‌گیری آن نقشی تعیین‌کننده دارند: «در بازار ایران، عوامل دیگری مانند افزایش نرخ ارز، نبود کارت‌های بانکی غیرتماسی، سهم کارت‌خوان‌های فعال مجهز به NFC و سهم تلفن‌های همراه اندرویدی دارای قابلیت NFC نیز آینده بازار پرداخت را تعیین خواهند کرد.»
SoftPOS؛ بازار بالقوه بزرگ
قائم‌مقام فناپ‌تک معتقد است پایانه فروش نرم‌افزاری یا راهکار تبدیل تلفن همراه به کارت‌خوان (Tap to Phone)، ظرفیت بالایی برای توسعه شبکه پذیرندگی دارد، اما دست‌کم در شرایط فعلی نمی‌تواند به‌طور کامل جایگزین پایانه‌های سخت‌افزاری در بازار ایران شود. جوانمردی توضیح می‌دهد: «این راهکار به‌ویژه برای کسب‌وکارهای کوچک، نیروهای فروش سیار و ارائه‌دهندگان خدمات در محل، مانند پیک‌ها، تحول‌آفرین است. بااین‌حال، فراگیرشدن این فناوری در ایران به چگونگی توسعه طرح کهربا در بازار کشور طی سال‌های آینده بستگی دارد.»
او با اشاره به وضعیت بازار ایران ادامه می‌دهد: «بر اساس آخرین برآوردها، حدود ۶۰ درصد مردم از تلفن‌های همراه اندرویدی مجهز به قابلیت NFC استفاده می‌کنند که طبیعتاً نشان‌دهنده بازار بالقوه قابل‌توجهی برای استفاده از این فناوری، هم در سمت دارنده کارت بانکی و هم در سمت پذیرنده است. بااین‌حال، محدودیت‌های موجود در اکوسیستم پرداخت باعث می‌شود بازار در دسترس این فناوری در شرایط فعلی بیش از ۲۰ درصد جمعیت برآورد نشود؛ بنابراین، استفاده از پایانه‌های سخت‌افزاری همچنان ضروری باقی خواهد ماند.»
عبور از فروش دستگاه به درآمد نرم‌افزاری
جوانمردی معتقد است با تغییر مدل پرداخت و گسترش راهکارهایی مانند پایانه فروش نرم‌افزاری یا تبدیل تلفن همراه به کارت‌خوان، نقش شرکت‌های تولیدکننده و تأمین‌کننده سخت‌افزارهای پرداخت نیز تغییر خواهد کرد. او دراین‌باره می‌گوید: «نقش شرکت‌های تولیدکننده سخت‌افزار از «فروشنده دستگاه» به ارائه‌دهنده پلتفرم خدمات پذیرندگان (Merchant Services Platform) تغییر یافته است. مدل درآمدی آنها نیز به سمت SaaS یا نرم‌افزار به‌عنوان خدمت حرکت می‌کند. برای مثال، شرکت اینجنیکو با پلتفرم Ingenico360 بستری برای مدیریت کل ناوگان دستگاه‌ها، تزریق کلید از راه دور و ارائه سرویس‌های ارزش‌افزوده فراهم کرده است.»
طبق گفته‌های او، شرکت‌ها اکنون بر ایجاد اکوسیستم‌های اپلیکیشنی تمرکز دارند تا پذیرندگان بتوانند همه نیازهای خود را از طریق یک بازار نرم‌افزاری روی دستگاه کارت‌خوان تأمین کنند: «این تغییر به آن معناست که تأمین‌کنندگان باید علاوه بر برخورداری از دانش سخت‌افزاری، در حوزه توسعه نرم‌افزار و مدیریت زیرساخت‌های ابری نیز پیشرو باشند.»
SmartPOS؛ مینی‌کامپیوتر تجاری در نقطه فروش
پایانه‌های فروش هوشمند اندرویدی (SmartPOS)، از نگاه جوانمردی، صرفاً مرحله‌ای میانی میان کارت‌خوان‌های سنتی و پذیرش کاملاً نرم‌افزاری نیستند، بلکه خود، نسل جدید پایانه‌های فروش به شمار می‌روند. او توضیح می‌دهد:
«این دستگاه‌ها با بهره‌گیری از سیستم‌عامل‌های مدرن، مانند اندروید ۱۳ یا ۱۴، و پردازنده‌های قدرتمند چندهسته‌ای، عملاً به مینی‌کامپیوترهای تجاری تبدیل شده‌اند. دلیل ماندگاری این نسل، انعطاف‌پذیری بالای آنهاست. این پایانه‌ها به‌عنوان یک دستگاه لبه‌ای (Edge Device) در نقطه فروش عمل می‌کنند و قابلیت یکپارچه‌شدن با سیستم‌های ERP و CRM را دارند. برخلاف دستگاه‌های سنتی که با تغییر فناوری منسوخ می‌شدند، این دستگاه‌ها به دلیل برخورداری از قابلیت به‌روزرسانی نرم‌افزاری و ارتقا در محل، برای مدت طولانی‌تری در اکوسیستم باقی می‌مانند. بااین‌حال، افزایش بی‌رویه نرخ ارز در ایران، رشد چندبرابری قیمت حافظه در جهان و ناکارآمدی مدل تجاری اکوسیستم پرداخت کشور، استفاده از این دستگاه‌ها را به دلیل قیمت بالا با چالش روبه‌رو کرده است.»
کارت‌خوان آینده؛ مرکز مدیریت و اعتباردهی کسب‌وکار
به گفته جوانمردی، کارت‌خوان‌های آینده قرار است فراتر از یک ابزار پرداخت عمل کنند و به بستری برای مدیریت بخش‌های مختلف کسب‌وکار تبدیل شوند. قائم‌مقام فناپ‌تک اظهار می‌کند: «کارت‌خوان‌های آینده به مرکز مدیریت کسب‌وکار تبدیل خواهند شد. خدماتی که در این پایانه‌ها تجمیع می‌شوند شامل مدیریت عملیاتی، از جمله مدیریت فروش، انبارداری، موجودی کالا و حسابداری ساده؛ مدیریت مشتریان، اجرای برنامه‌های وفاداری، باشگاه مشتریان و CRM؛ و در نهایت خدمات مالی و اعتباری خواهند بود که یکی از مهم‌ترین تحولات این حوزه به شمار می‌روند. دستگاه به دلیل دسترسی به داده‌های تراکنشی و امکان تحلیل جریان نقدی پذیرنده، می‌تواند خدماتی مانند BNPL، خرید اقساطی در نقطه فروش و حتی اعتباردهی مبتنی بر جریان فروش را ارائه دهد.»
جوانمردی همچنین در پاسخ به این پرسش که آیا کارت‌خوان آینده باید به یک پایانه چندپذیرشی تبدیل شود، می‌گوید: «کارت‌خوان آینده باید ابزاری همه‌جانبه برای پذیرش پرداخت باشد. نسل جدید دستگاه‌ها برای پشتیبانی از طیف گسترده‌ای از روش‌های پرداخت طراحی شده‌اند؛ کارت‌های فیزیکی و NFC برای تراکنش‌های بانکی سنتی و غیرتماسی؛ کیف پول‌های دیجیتال و کد QR با استفاده از اسکنرهای بارکد داخلی و دوربین‌های پیشرفته؛ ارزهای دیجیتال از طریق پشتیبانی از اپلیکیشن‌های رمزارزی و پذیرش استیبل‌کوین‌ها در فروشگاه؛ و احراز هویت بیومتریک با استفاده از اثر انگشت یا تشخیص چهره برای افزایش امنیت و اجرای فرایندهای KYC.»
نوسازی پایانه‌ها در گرو جراحی مدل درآمدی PSPها
قائم‌مقام فناپ‌تک سپس با اشاره به تأثیر روندهای جهانی بر طراحی نسل جدید پایانه‌ها می‌گوید: «روندهای جهانی به‌شدت بر طراحی فیزیکی و عملکردی کارت‌خوان‌ها تأثیر گذاشته‌اند. حذف رسید کاغذی و حرکت به سمت رسیدهای دیجیتال با هدف کاهش مصرف کاغذ و حفاظت از محیط‌زیست دنبال می‌شود. طراحی مینیمال و هوشمند نیز با حذف کلیدهای فیزیکی و جایگزینی آنها با نمایشگرهای لمسی بزرگ و تمام‌صفحه، تجربه‌ای مشابه تلفن‌های هوشمند در اختیار کاربران قرار می‌دهد. همچنین در بسیاری از کشورها، کارت‌خوان مغناطیسی به دلیل کنارگذاشته‌شدن کارت‌های بانکی مغناطیسی از دستگاه‌ها حذف شده است. افزایش عمر و دوام نیز از طریق طراحی مقاوم در برابر سقوط، ضربه و نفوذ گردوغبار دنبال می‌شود و عمر مفید دستگاه را در محیط‌های شلوغ افزایش می‌دهد. بهینه‌سازی انرژی نیز با استفاده از باتری‌های قدرتمندتر و مدیریت هوشمند مصرف انرژی، نیاز به شارژ مداوم دستگاه را کاهش می‌دهد.»
او در ادامه به چالش‌های صنعت پرداخت ایران اشاره می‌کند و می‌گوید: «باید بپذیریم که صنعت پرداخت ایران به یک جراحی بزرگ نیاز دارد و تنها راه برون‌رفت از وضعیت فعلی، ایجاد تغییرات جدی در مدل درآمدی شرکت‌های PSP است. همچنین عبور از کارت‌های بانکی مغناطیسی که از امنیت پایینی برخوردارند و حرکت به سمت کارت‌های بانکی غیرتماسی با امنیت بالاتر، از دیگر اقداماتی است که می‌تواند به کاهش هزینه‌های سخت‌افزاری در اکوسیستم پرداخت کشور کمک کند.»
او در پایان، به پیش‌شرط موفقیت شرکت‌های ایرانی در این مسیر اشاره می‌کند و می‌گوید: «موفقیت شرکت‌های ایرانی در این مسیر به توانایی آنها در عبور از محدودیت‌های ناشی از تحریم‌ها، پذیرش مدل‌های درآمدی نرم‌افزارمحور و نوسازی هوشمندانه ناوگان کارت‌خوان‌های کشور بستگی دارد.»
هومن سپهری از تغییر مدل کسب‌وکار شرکت‌های صنعت پرداخت و ضرورت حرکت از تأمین پایانه به سمت ارائه فناوری و خدمات پذیرندگی می‌گوید
عصر فروش صرفِ کارت‌خوان رو به پایان است
کارت‌خوان‌ها سال‌ها تنها یک کار انجام می‌دادند: پردازش تراکنش. اما اکنون صنعت پرداخت در آستانه تغییری قرار دارد که جایگاه این ابزار را از یک پایانه ساده به پلتفرمی چندلایه برای مدیریت کسب‌وکار پذیرنده ارتقا می‌دهد. به اعتقاد هومن سپهری، مدیرعامل تندر نور، وقتی درباره «نسل آینده کارت‌خوان» صحبت می‌کنیم، نباید صرفاً به دنبال نسل جدیدی از سخت‌افزار باشیم. تحولی که در صنعت پرداخت جهان در حال وقوع است، بنیادی‌تر از تغییر شکل یا سیستم‌عامل یک دستگاه است. کارت‌خوان در حال تبدیل‌شدن از ابزاری مستقل برای انجام تراکنش به نقطه اتصال پذیرنده به مجموعه‌ای از خدمات پرداخت، مالی و کسب‌وکاری است.
از کارت‌خوان تا نقطه پذیرش
از نگاه هومن سپهری، مدیرعامل تندر نور، آینده پایانه‌های فروش در گرو عبور از تعریف سنتی کارت‌خوان است؛ تعریفی که سال‌ها این ابزار را صرفاً وسیله‌ای برای انجام تراکنش می‌دانست. او درباره این تغییر می‌گوید:
«به نظر من، اصطلاح کارت‌خوان به‌تدریج معنای امروزی خود را از دست خواهد داد. آنچه باقی می‌ماند، نقطه پذیرش یا Acceptance Endpoint است و این نقطه پذیرش الزاماً یک دستگاه اختصاصی نیست. ممکن است یک پایانه فروش هوشمند (SmartPOS) اندرویدی باشد، ممکن است تلفن همراه پذیرنده باشد، ممکن است بخشی از صندوق فروشگاهی، کیوسک یا دستگاه سلف‌سرویس باشد و در برخی کاربردها نیز اساساً سخت‌افزار مستقلی برای پرداخت وجود نداشته باشد.»
او این تحول را بخشی از تغییر معماری صنعت پرداخت می‌داند و توضیح می‌دهد: «بنابراین، نسل آینده پایانه‌های فروش را باید اکوسیستمی سه‌لایه شامل ابزار پذیرش، پلتفرم نرم‌افزاری و خدمات ابری دانست. در این معماری، ارزش اصلی دیگر در خود دستگاه نیست؛ بلکه در نرم‌افزار، داده، مدیریت پذیرنده، امنیت، مدیریت از راه دور و سرویس‌هایی است که روی آن ارائه می‌شوند.»
فناوری‌های اثرگذار آینده؛ از SoftPOS تا معماری جدید پرداخت
سپهری در ادامه، درباره فناوری‌هایی که می‌توانند در سال‌های آینده ساختار بازار پایانه‌های فروش را تغییر دهند، به نقش پایانه فروش نرم‌افزاری (SoftPOS) و پرداخت غیرتماسی اشاره می‌کند. به گفته او، این فناوری‌ها را نباید صرفاً جایگزین یکدیگر دانست، بلکه باید آنها را اجزای یک معماری جدید در صنعت پرداخت در نظر گرفت. او توضیح می‌دهد: «در سطح جهانی، پایانه فروش نرم‌افزاری و Tap to Phone از جدی‌ترین عوامل تغییر ساختار بازار پایانه‌های فروش هستند. امکان تبدیل یک گوشی مجهز به NFC به ابزار پذیرش، اقتصاد سنتی توزیع پایانه‌های فروش را تغییر می‌دهد. اما در ایران، مسئله کمی متفاوت است. ما در بازاری فعالیت می‌کنیم که کارت فیزیکی و پایانه‌های فروش از پیش بسیار فراگیر شده‌اند. در نتیجه، پایانه فروش نرم‌افزاری در ایران بیش از آنکه وسیله‌ای برای بانکی‌کردن پذیرندگان فاقد پایانه فروش باشد، می‌تواند ابزاری برای کاهش هزینه تجهیز و نگهداری شبکه پذیرندگی و ایجاد موارد استفاده جدید باشد.»
مدیرعامل تندر نور در ادامه به اهمیت توسعه پرداخت غیرتماسی در ایران اشاره می‌کند و می‌گوید: «از طرف دیگر، توسعه پرداخت غیرتماسی در ایران اهمیت ویژه‌ای دارد. پروژه‌هایی مانند «کهربا» نشان می‌دهند که حرکت به سمت NFC آغاز شده است؛ اما برای رسیدن به مقیاس واقعی، صرفاً تجهیز پایانه کافی نیست. کارت، ابزار پرداخت مشتری، نرم‌افزار بانکی، تجربه کاربری و شبکه پذیرندگی باید به‌طور هم‌زمان توسعه پیدا کنند. به همین دلیل، من آینده را در رقابت میان NFC، کیوآرکد، پایانه فروش نرم‌افزاری و پایانه فروش هوشمند نمی‌بینم. این فناوری‌ها اجزای مختلف یک معماری جدید هستند.»
SoftPOS؛ مکمل کارت‌خوان، نه جایگزین آن
در بحث درباره آینده کارت‌خوان‌های سنتی، یکی از پرسش‌های مهم این است که آیا راهکارهایی مانند پایانه فروش نرم‌افزاری می‌توانند جای این پایانه‌ها را بگیرند یا خیر. سپهری معتقد است چنین جایگزینی به‌صورت گسترده اتفاق نخواهد افتاد و هرکدام از این ابزارها، متناسب با ویژگی‌ها و نیازهای بازار، کاربرد خاص خود را خواهند داشت. او می‌گوید:
«به اعتقاد من، خیر؛ دست‌کم نه به معنای حذف گسترده کارت‌خوان‌ها. پایانه فروش نرم‌افزاری می‌تواند بخش قابل‌توجهی از بازار را جذب کند، به‌خصوص در مشاغل سیار، خدمات پیک، خدمات در محل، تاکسی‌ها، نمایشگاه‌ها، کسب‌وکارهای کوچک و پذیرندگانی که حجم تراکنش محدودی دارند. اما یک فروشگاه بزرگ، سوپرمارکت پرتراکنش، رستوران شلوغ یا کسب‌وکاری که در چند شیفت فعالیت می‌کند، الزاماً نمی‌خواهد عملیات پرداخت خود را به تلفن همراه شخصی فروشنده وابسته کند.»
او در ادامه به ضرورت تفکیک میان دو نوع ابزار پذیرش اشاره می‌کند و توضیح می‌دهد: «اینجاست که باید میان دستگاه‌های مصرف‌کننده (Consumer Devices) و دستگاه‌های حرفه‌ای (Professional Devices) تفاوت قائل شویم. یک پایانه فروش هوشمند حرفه‌ای می‌تواند همیشه روشن باشد، تحت مدیریت مرکزی قرار گیرد، باتری و ارتباطات متناسب با فعالیت تجاری داشته باشد و به پرینتر، اسکنر و سایر تجهیزات متصل شود. بنابراین، من آینده را انتخاب میان کارت‌خوان یا پایانه فروش نرم‌افزاری نمی‌بینم؛ آینده ترکیبی از هر دو است.»
عبور از فروش دستگاه به ارائه فناوری پرداخت
به گفته سپهری، تحولات پیش‌روی صنعت پرداخت فقط مدل استفاده از پایانه‌ها را تغییر نمی‌دهد، بلکه مدل کسب‌وکار شرکت‌هایی را نیز که سال‌ها بر تولید و عرضه سخت‌افزارهای پرداخت تمرکز داشته‌اند، تحت‌تأثیر قرار خواهد داد. او دراین‌باره می‌گوید: «این موضوع برای شرکت‌های ایرانی فعال در این صنعت شاید از همه موضوع‌های دیگر مهم‌تر باشد. مدلی که طی سال‌ها بر تولید، واردات، تأمین یا فروش تعداد زیادی پایانه فروش استوار بوده، به‌تنهایی مدل مطمئنی برای ۱۰ سال آینده نیست. با افزایش عمر دستگاه‌ها، توسعه پایانه فروش نرم‌افزاری و گسترش مدیریت نرم‌افزاری پایانه‌ها، ارزش اقتصادی به‌تدریج از سخت‌افزار به نرم‌افزار و سرویس منتقل خواهد شد. به اعتقاد من، شرکت‌های این صنعت باید از جایگاه تأمین‌کنندگان پایانه (Terminal Vendors) به سمت ارائه‌دهندگان فناوری پرداخت (Payment Technology Providers) حرکت کنند.»
به گفته مدیرعامل تندر نور، شرکت‌هایی که بتوانند مجموعه‌ای از خدمات نرم‌افزاری و راهکارهای پذیرندگی را در کنار سخت‌افزار ارائه دهند، در بازار آینده جایگاه متفاوتی خواهند داشت: «این به معنای کنارگذاشتن سخت‌افزار نیست. سخت‌افزار همچنان اهمیت دارد، اما باید یکی از اجزای سبد محصول باشد، نه تمام آن. شرکتی که پایانه فروش هوشمند، پایانه فروش نرم‌افزاری، سامانه مدیریت پایانه، Merchant App، API، تحلیل داده، باشگاه مشتریان و سایر سرویس‌های پذیرندگی را روی یک پلتفرم مشترک ارائه کند، در موقعیتی بسیار متفاوت با شرکتی قرار خواهد گرفت که تنها دستگاه می‌فروشد.»
SmartPOS؛ بخشی از تحول معماری پذیرش
سپهری در ادامه به جایگاه پایانه‌های فروش هوشمند اندرویدی اشاره می‌کند و آنها را نه پایان مسیر، بلکه بخشی از تغییری بزرگ‌تر در معماری پذیرش می‌داند. او توضیح می‌دهد: «من پایانه‌های فروش هوشمند اندرویدی را هم نسل بعدی پایانه‌های فروش می‌دانم و هم بخشی از تحولی بزرگ‌تر. مزیت پایانه‌های فروش اندرویدی فقط صفحه لمسی یا ظاهر مدرن دستگاه نیست. اتفاق مهم، تبدیل پایانه پرداخت به یک پلتفرم محاسباتی (Computing Platform) است که می‌توان روی آن اپلیکیشن نصب کرد، آن را از راه دور به‌روزرسانی کرد و خدمات مختلف کسب‌وکاری ارائه داد. بااین‌حال، تصور نمی‌کنم مسیر آینده از کارت‌خوان‌های سنتی آغاز شود، به پایانه‌های فروش هوشمند برسد و در نهایت با حذف کامل سخت‌افزار پایان یابد. سناریوی محتمل‌تر، هم‌زیستی کارت‌خوان‌های سنتی با پایانه‌های فروش هوشمند، پایانه‌های فروش نرم‌افزاری و راهکارهای پذیرش تعبیه‌شده (Embedded Acceptance) است.»
او تأکید می‌کند که هرکدام از این فناوری‌ها، متناسب با نیازهای مختلف بازار، جایگاه خود را حفظ خواهند کرد: «هرکدام نیز جایگاه خود را خواهند داشت. همان‌طور که ظهور تلفن هوشمند باعث حذف رایانه شخصی نشد، پایانه فروش نرم‌افزاری نیز الزاماً پایانه فروش هوشمند را حذف نخواهد کرد، بلکه کاربرد هریک تخصصی‌تر خواهد شد.»
رقابت بر سر سیستم‌عامل کسب‌وکار پذیرنده
یکی از مهم‌ترین تغییراتی که در آینده کارت‌خوان‌ها رقم خواهد خورد، عبور از نقش سنتی پایانه فروش به‌عنوان ابزاری صرف برای انجام تراکنش است. سپهری این تغییر را یکی از بزرگ‌ترین فرصت‌های صنعت پرداخت ایران می‌داند و می‌گوید:
«به اعتقاد من، بزرگ‌ترین فرصت صنعت پرداخت ایران در همین نقطه قرار دارد. ما سال‌ها پایانه فروش را عمدتاً به‌عنوان ابزاری برای انجام تراکنش دیده‌ایم، درحالی‌که پذیرنده فقط به پرداخت نیاز ندارد؛ او باید فروش، موجودی، مشتری، حساب، اعتبار و جریان نقدی خود را نیز مدیریت کند. در نسل بعد کارت‌خوان‌ها، یک پایانه یا پلتفرم پذیرنده (Merchant Platform) می‌تواند پرداخت، مدیریت فروش، موجودی کالا، صورتحساب، باشگاه مشتریان، تخفیف، حسابداری، گزارش‌گیری، اعتبار و حتی تأمین مالی پذیرنده را یکپارچه کند. در این نقطه، دیگر رقابت صرفاً بر سر این نیست که چه کسی تراکنش را پردازش می‌کند؛ رقابت بر سر این است که چه کسی سیستم‌عامل کسب‌وکار پذیرنده را در اختیار دارد. به نظر من، این تغییر برای بازار ایران بسیار مهم است.»
سپهری در ادامه به اهمیت شکل‌گیری اکوسیستم‌های خدماتی برای افزایش عمق ارتباط با پذیرندگان اشاره می‌کند و می‌گوید: «اگر پذیرنده فقط خدمات تراکنشی خود را از یک PSP دریافت کند، هزینه جابه‌جایی (Switching Cost) پایینی خواهد داشت. اما اگر فروش، موجودی، مشتریان، حسابداری، اعتبار و گزارش‌های مدیریتی او روی یک اکوسیستم قرار گرفته باشد، رابطه پذیرنده با ارائه‌دهنده آن پلتفرم بسیار عمیق‌تر خواهد شد.»
پایانه آینده؛ پایانه‌ای برای همه روش‌های پرداخت
سپهری معتقد است معماری پایانه‌ها در آینده باید به‌گونه‌ای طراحی شود که بتواند روش‌های مختلف پرداخت را بدون وابستگی به ابزاری خاص پشتیبانی کند. او توضیح می‌دهد: «قطعاً پایانه آینده باید همه روش‌های پرداخت را بپذیرد. حتی اصطلاح کارت‌خوان نیز از این جهت محدودکننده است، زیرا این فرض را ایجاد می‌کند که کارت، ابزار اصلی پرداخت است. پذیرنده باید یک رابط (Interface) داشته باشد و در لایه زیرین آن، چندین مسیر پرداخت (Payment Rail) فعالیت کنند. در ایران، این موضوع حتی اهمیت بیشتری پیدا می‌کند. ما شبکه پرداخت داخلی بسیار گسترده‌ای داریم، اما درعین‌حال، توسعه کیف پول، پرداخت حساب‌به‌حساب، پرداخت اعتباری و روش‌های جدید می‌تواند به‌تدریج سهم تراکنش‌های مبتنی بر کارت را تغییر دهد. معماری‌ای که امروز طراحی می‌کنیم، نباید فقط برای کارت‌های امروزی طراحی شده باشد؛ بلکه باید بتواند ابزار پرداختی را که پنج سال دیگر فراگیر می‌شود نیز بدون تعویض کل زیرساخت بپذیرد.»
او درباره جایگاه رمزارز در این معماری نیز بر ضرورت انعطاف‌پذیری فنی، نه تغییر بنیادین طراحی پایانه‌ها بر مبنای یک روش خاص پرداخت، تأکید می‌کند: «در مورد رمزارز نیز معتقدم بهتر است معماری از نظر فنی قابلیت افزودن آن را داشته باشد، اما منطقی نیست که طراحی اصلی یک پایانه بر مبنای رمزارز انجام شود. اصل مهم، مستقل‌بودن پلتفرم از روش پرداخت است.»
عمر بیشتر، هزینه نگهداری کمتر
تغییرات آینده در صنعت پرداخت فقط به قابلیت‌های نرم‌افزاری و روش‌های پذیرش محدود نمی‌شود؛ طراحی فیزیکی پایانه‌ها نیز تحت‌تأثیر عواملی مانند مصرف انرژی، هزینه‌های عملیاتی و ضرورت افزایش طول عمر تجهیزات قرار خواهد گرفت. سپهری درباره این تغییرات می‌گوید:
«فشار برای کاهش مصرف انرژی، افزایش عمر تجهیزات و کاهش پسماند الکترونیکی، به طراحی‌های متفاوتی منجر خواهد شد. اما در ایران، عامل اقتصادی دیگری نیز وجود دارد: هزینه نگهداری شبکه‌ای بسیار بزرگ از پایانه‌های فیزیکی. هر دستگاهی که در شبکه نصب می‌شود، فقط هزینه خرید ندارد؛ سیم‌کارت و ارتباطات، رول کاغذ، باتری، تعمیرات، لجستیک، پشتیبانی، تعویض و عملیات میدانی نیز هزینه ایجاد می‌کنند. بنابراین، حتی یک تغییر به‌ظاهر ساده مانند حذف تدریجی رسید کاغذی می‌تواند در مقیاس چند میلیون پایانه، اثر اقتصادی قابل‌توجهی داشته باشد.»
سپهری آینده پایانه‌ها را متعلق به تجهیزاتی می‌داند که علاوه بر عمر سخت‌افزاری بیشتر، از نظر نرم‌افزاری نیز قابلیت توسعه و به‌روزرسانی داشته باشند: «رسید دیجیتال از طریق کیوآرکد، پیامک یا اپلیکیشن می‌تواند در بسیاری از تراکنش‌ها جایگزین رسید چاپی شود. البته در ایران، این تحول نیز باید به‌تدریج رخ دهد و شرایط گروه‌های مختلف کاربران در آن در نظر گرفته شود. از سوی دیگر، آینده متعلق به دستگاه‌هایی است که عمر نرم‌افزاری آنها از نسل‌های فعلیبیشتر باشد. OTA Update، Remote Management و معماری نرم‌افزاری ارتقاپذیر می‌توانند نیاز به تعویض سخت‌افزار را کاهش دهند.»
از کارت‌خوان به پلتفرم‌های جامع پذیرندگی
سپهری در نهایت مسیر این صنعت را عبور از مفهوم سنتی کارت‌خوان و حرکت به سمت پلتفرم‌های جامع پذیرندگی می‌داند: «اگر بخواهم آینده صنعت را در یک عبارت خلاصه کنم، می‌گویم: «آینده کارت‌خوان، خودِ کارت‌خوان نیست. آینده، پلتفرمی است که پرداخت فقط یکی از خدمات آن است.» در چنین مدلی، پایانه فروش هوشمند، پایانه فروش نرم‌افزاری، موبایل، کیوسک و سایر ابزارها نقاط دسترسی متفاوت یک اکوسیستم واحد خواهند بود. پذیرنده نیز به‌جای دریافت یک دستگاه، وارد یک مجموعه خدمات می‌شود. برای صنعت پرداخت ایران، این تغییر هم تهدید است و هم فرصت.»
او در پایان، درباره وجه تهدیدآمیز این تحول برای برخی بازیگران می‌گوید: «تهدید برای شرکت‌هایی است که مزیت رقابتی خود را صرفاً در تأمین سخت‌افزار می‌بینند و فرصت برای شرکت‌هایی که دانش چنددهه‌ای خود در حوزه پرداخت و شبکه پذیرندگی را به یک پلتفرم نرم‌افزاری و خدماتی تبدیل کنند. به اعتقاد من، برندگان نسل بعد صنعت پرداخت الزاماً شرکت‌هایی نیستند که بهترین کارت‌خوان را می‌سازند؛ شرکت‌هایی هستند که بهترین اکوسیستم را پیرامون پذیرنده می‌سازند. به همین دلیل، ما در شرکت تندر نور با نگاهی کل‌نگر تلاش کرده‌ایم کل اکوسیستم را برای بلو بیزنس، پرداخت الکترونیک سامان و سایر PSPها فراهم کنیم.»
