انتشار گزارش عملکرد سال ۱۴۰۴ پیمان، تصویری از گسترش کاربرد پرداخت مستقیم در بازار ایران ارائه می‌دهد. پیمان که فعالیت خود را با تمرکز بر ساده‌سازی پرداخت‌های تکرارشونده آغاز کرده بود، حالا حضورش را به حوزه‌هایی مانند خرده‌فروشی آنلاین، طلا، رمزارز و سرمایه‌گذاری گسترش داده است. نتیجه این توسعه در اعداد گزارش سالانه شرکت نیز دیده می‌شود؛ ثبت بیش از ۲۴ میلیون تراکنش موفق و رسیدن مبلغ آنها به ۲۱.۵ همت با رشد ۲۳۰ درصدی. بااین‌حال، اهمیت این اعداد فقط در میزان رشد نیست، بلکه در تغییر ترکیب کسب‌وکارها و شکل استفاده کاربران از دایرکت دبیت است.
به بهانه انتشار گزارش عملکرد سال ۱۴۰۴ پیمان، با مهدی معرفتی، مدیرعامل و هادی عسگرزاده، رئیس هیئت‌مدیره این شرکت، گفت‌وگو کرده‌ایم تا درباره دلایل این رشد، ظرفیت‌های توسعه پرداخت مستقیم در ایران، تغییر رفتار کاربران، گسترش همکاری با بانک‌ها و پذیرندگان و برنامه‌های آینده پیمان برای حضور در بازارهای جدید بیشتر بدانیم.
دایرکت دبیت؛ همچنان محور اصلی فعالیت پیمان
پیمان فعالیت خود را با تمرکز بر پرداخت مستقیم یا دایرکت دبیت آغاز کرد؛ راهکاری که در ابتدا بیشتر برای تسهیل پرداخت‌های تکرارشونده مورد توجه قرار داشت. بااین‌حال، توسعه استفاده از این سرویس در صنایع مختلف، این پرسش را مطرح می‌کند که آیا پیمان همچنان خود را یک شرکت دایرکت دبیت می‌داند یا تعریف گسترده‌تری برای جایگاه خود در شبکه پرداخت کشور در نظر گرفته است. مهدی معرفتی، مدیرعامل پیمان، معتقد است که دایرکت دبیت هنوز ظرفیت زیادی برای توسعه در ایران دارد و این شرکت فعلاً نیازی نمی‌بیند که تمرکز اصلی خود را به سایر حوزه‌های پرداخت معطوف کند.
او با اشاره به حجم بالای تراکنش‌های شبکه پرداخت ایران می‌گوید:
«تراکنش‌های بدون حضور کارت، بخش قابل‌ملاحظه‌ای از تراکنش‌های شبکه پرداخت را تشکیل می‌دهند و هدف ما پوشش بخشی از همین تراکنش‌هایی است که مردم انجام می‌دهند. با توجه به داده‌هایی که از دایرکت دبیت در کشورهای مختلف وجود دارد، به نظر می‌رسد این مدل پرداخت هنوز در ایران به‌اندازه کافی جا نیفتاده و جای توسعه زیادی دارد.»
به گفته معرفتی، پیمان ممکن است در سال‌های آینده به دلیل الزامات رگولاتوری، مسائل مربوط به مجوز یا کاهش ریسک وارد حوزه‌های دیگری شود، اما دایرکت دبیت همچنان ظرفیت توسعه قابل‌توجهی برای این شرکت دارد.
معرفتی افزایش آشنایی کسب‌وکارها با دایرکت دبیت و اعتماد بیشتر مردم به این سرویس را از تغییرات چند سال گذشته می‌داند و معتقد است پیمان باید بر فرهنگ‌سازی، توسعه بانک‌های همکار و حضور در کسب‌وکارهایی مانند خرده‌فروشی که مردم استفاده بیشتری از خدمات آنها دارند، تمرکز کند. به گفته او، برطرف‌کردن چالش‌های موجود در فرایند پرداخت نیز می‌تواند تجربه کاربری بهتری ایجاد کند.
او همچنین تأکید می‌کند که کسب‌وکارها می‌توانند بر مبنای زیرساخت پیمان، خطوط کسب‌وکاری جدیدی ایجاد کنند. معرفتی می‌گوید: «برای مثال، در حوزه فروش اقساطی بیمه، کسب‌وکارها می‌توانند وصول مطالبات خود را بر مبنای پیمان انجام دهند. حتی برای خود بانک‌ها هم این موضوع در حال جذاب‌شدن است که بتوانند اقساط بانکی را از طریق دایرکت دبیت وصول کنند. لیزینگ‌ها هم در این زمینه در حال مذاکره هستند، اما موانعی مانند سقف تراکنش‌ها تا حدودی جلوی توسعه کار را گرفته است.»
حفظ پایداری سرویس، اولویت پیمان در سال ۱۴۰۴
سپس هادی عسگرزاده، رئیس هیئت‌مدیره پیمان، درباره مهم‌ترین تصمیم مدیریتی این شرکت در سال ۱۴۰۴ توضیح می‌دهد که شرایط کشور باعث شد اولویت اصلی پیمان، حفظ پایداری سرویس و تداوم ارائه خدمات باشد. او می‌گوید: «اولویت ما در سال ۱۴۰۴، با توجه به شرایط کشور، پایداری سرویس و تداوم سرویس‌دهی بود. مجبور شدیم بخشی از فعالیت‌های بازاریابی و برنامه‌های توسعه‌ای را محدود کنیم و تمرکز اصلی را بر استمرار سرویس‌دهی، بهبود زیرساخت‌ها و پایداری سرویس بگذاریم.»
معرفتی نیز در توضیح تأثیر اتفاقات سال ۱۴۰۴ بر عملکرد شرکت می‌گوید که برخی بانک‌های طرف قرارداد پیمان به دلیل جنگ و مشکلاتی مانند حملات سایبری، با اختلال یا قطع سرویس مواجه شدند. به گفته او، در جنگ دوازده‌روزه بعضی از بانک‌ها خودشان ارائه سرویس را از ابتدای جنگ تا پایان آن متوقف کردند. او توضیح می‌دهد: «تعدادی از مشتریان و پذیرندگان بزرگ ما هم دچار مشکل شدند، هک شدند و زیرساختشان دچار اختلال شد. حتی در یک بازه طولانی، برخی بیش از یک یا دو ماه، سرویس‌هایشان خارج از دسترس بود. قطعی اینترنت در دی‌ماه و دوره جنگ در انتهای سال هم باعث افت معناداری در میزان تراکنش‌ها شد.»
معرفتی معتقد است اگر این اتفاقات رخ نمی‌داد، پیمان می‌توانست تعداد تراکنش‌های بیشتری را پردازش کند. او می‌گوید: «شاید اگر این اتفاقات نمی‌افتاد، ما بیش از ۳۵ میلیون تراکنش موفق برداشت وجه داشتیم و از لحاظ پردازش تراکنش‌ها هم پیش‌بینی ما به بالای ۴۵ تا ۵۰ میلیون پردازش موفق می‌رسید.»
دلیل رشد ۲۳۰ درصدی مبلغ تراکنش‌ها
طبق گزارش عملکرد سال ۱۴۰۴ پیمان، با وجود رشد محدود تعداد تراکنش‌های پیمان در سال گذشته، مبلغ تراکنش‌های موفق این شرکت با رشد ۲۳۰ درصدی به ۲۱.۵ همت رسید. عسگرزاده دلیل اصلی این تفاوت را ورود پیمان به بازارهایی می‌داند که مبالغ تراکنش‌ها در آنها بالاتر است. او توضیح می‌دهد: «بخش عمده رشد مبالغ تراکنش‌ها به دلیل ورود به حوزه بازار سرمایه، رمزارز و پلتفرم‌های آنلاین طلا بوده است.
مبالغ تراکنش‌ها در این صنایع معمولاً نسبت به بخش‌هایی مانند پرداخت قبوض، تاکسی اینترنتی و اغلب بخش‌های دیگر بازار خیلی بالاتر است. اختلاف بین رشد تعدادی تراکنش‌ها، که نسبت به سال ۱۴۰۳ رشد محدودی داشته، و مبلغ آنها که بیش از سه‌برابر شده، عمدتاً به ورود به همین حوزه‌ها مربوط است.»
معرفتی نیز تنوع کسب‌وکارهای طرف قرارداد پیمان را از عوامل افزایش مبلغ تراکنش‌ها می‌داند. همچنین به گفته او، تورم در حوزه خرده‌فروشی نیز بر رشد ریالی تراکنش‌ها تأثیر گذاشته است. او توضیح می‌دهد که هم‌زمان با رشد تعداد تراکنش‌های خرده‌فروشی‌های آنلاین، افزایش قیمت غذا، مواد غذایی و سایر مایحتاج عمومی مردم باعث شده مبلغ تراکنش‌ها به‌شکل چشمگیری افزایش پیدا کند.
دایرکت دبیت هنوز در مراحل اولیه پذیرش است
بر اساس گزارش سال پیمان، این شرکت در سال ۱۴۰۴ بیش از ۱.۳ میلیون کاربر یکتا و ۱.۷ میلیون پیمان فعال ثبت کرده است. عسگرزاده معتقد است این اعداد نشان می‌دهند که دایرکت دبیت همچنان در مراحل اولیه پذیرش خود در بازار ایران قرار دارد. او می‌گوید:
«داده‌های پیمان درباره استفاده‌کنندگان از دایرکت دبیت در کشور نشان می‌دهد که این راهکار به‌عنوان یکی از ابزارهای پرداخت، همچنان در مراحل اولیه پذیرش خودش است. در مقایسه با کشورهایی که دایرکت دبیت سهم بالاتری از کل ابزارهای پرداخت دارد، فرصت رشد چندین‌برابری این راهکار در ایران وجود دارد و ما تصور می‌کنیم این اعداد می‌تواند خیلی فراتر از وضعیت فعلی برود.»
توسعه پوشش بانکی پیمان در سال ۱۴۰۵
عسگرزاده افزایش پوشش شبکه بانکی را یکی از اولویت‌های همیشگی پیمان می‌داند. به گفته او، این شرکت در سال ۱۴۰۴ توسعه همکاری با بانک‌های جدید را دنبال کرد و نتیجه بخشی از این اقدامات در سال ۱۴۰۵ محقق شده است.
او توضیح می‌دهد: «توانستیم بانک رفاه، بانک پارسیان و بلوبانک را به زیرساخت خودمان اضافه کنیم. همچنین با توجه به تغییراتی که در بانک سپه ایجاد شده بود، زیرساخت جدید این بانک را هم اضافه کردیم.»
به گفته عسگرزاده، هدف پیمان این است که مشتریان بانک‌هایی که هنوز در شبکه این شرکت حضور ندارند نیز بتوانند از طریق پذیرندگان پیمان به سرویس دایرکت دبیت دسترسی داشته باشند. او تأکید می‌کند که توسعه پوشش بانک‌ها همچنان در اولویت پیمان قرار دارد و این شرکت بیشترین تعداد و پوشش بانکی را در حوزه دایرکت دبیت ارائه می‌کند.
خطاهای بانکی و چالش بهبود نرخ موفقیت تراکنش‌ها
نرخ موفقیت تراکنش‌های پیمان در سال ۱۴۰۴ حدود ۸۷ درصد بوده است. معرفتی در توضیح دلایل ناموفق‌بودن بخشی از تراکنش‌ها می‌گوید که خطاهای این فرایند را باید در دو بخش بررسی کرد: خطاهایی که از زیرساخت پیمان ناشی می‌شوند و خطاهایی که به زیرساخت بانک‌ها یا وضعیت حساب‌های بانکی کاربران مربوط‌اند. او می‌گوید: «طبق داده‌هایی که داریم، بخش کمتری از خطاها مربوط به زیرساخت پیمان و فرایند پردازش تراکنش‌هاست. مسئله اصلی ما خطاهایی است که در سمت بانک‌ها رخ می‌دهد.»
به گفته معرفتی، بخشی از خطاهای بانکی به مشکلات زیرساختی، شبکه‌ای و ارتباطی مربوط است و بخش دیگری از آنها به وضعیت حساب‌های کاربران ارتباط دارد. برای مثال، ممکن است کاربر پس از انعقاد قرارداد دایرکت دبیت، دیگر از حساب بانکی خود استفاده نکرده باشد و آن حساب به وضعیت راکد یا مسدود درآمده باشد؛ در این صورت انجام تراکنش امکان‌پذیر نیست.
او مشکلات زیرساخت API بانک‌ها را نیز از عوامل مؤثر بر نرخ موفقیت تراکنش‌ها می‌داند و توضیح می‌دهد: «حساسیتی که نسبت به زیرساخت API بانک‌ها وجود دارد، در مقایسه با زیرساخت‌هایی مانند سوئیچ و کارت کمتر است. ما تلاش می‌کنیم این موضوع را برای بانک‌ها پررنگ‌تر کنیم و پیگیری کنیم که اهمیت بیشتری به زیرساخت API بدهند.»
معرفتی معتقد است با افزایش تعداد تراکنش‌های دایرکت دبیت و رشد سهم این روش پرداخت، پایداری زیرساخت API نیز برای بانک‌ها اهمیت و اولویت بیشتری پیدا خواهد کرد.
توسعه حضور پیمان در خرده‌فروشی، بیمه و تسهیلات‌یار
معرفتی می‌گوید پیمان از مدتی پیش تلاش برای تنوع‌بخشی به بازار خود را آغاز کرده و در سال ۱۴۰۴ به حوزه خرده‌فروشی و فروشگاه‌های آنلاین ورود کرده است. او توضیح می‌دهد: «چند تا از بازیگران اصلی این حوزه، مانند اسنپ‌فود و اُکالا، سرویس‌ها را توسعه داده‌اند و در حال استفاده از آن هستند. با فروشگاه‌های دیگر هم در حال مذاکره هستیم. در حوزه‌های دیگری مانند بیمه و BNPL هم ورود کرده‌ایم و به‌ویژه روی پرداخت‌های تکرارشونده تمرکز داریم.»
به گفته معرفتی، پیمان با شرکت‌های زیادی در این حوزه‌ها قرارداد دارد، اما برخی همکاری‌ها هنوز عملیاتی نشده‌اند. معرفتی می‌گوید:
«دایرکت دبیت برای بسیاری از کسب‌وکارها موضوع جذابی است، ولی ممکن است در فرایند توسعه محصولشان اولویت پایین‌تری بگیرد و زمان پیاده‌سازی طولانی شود. ما با شرکت‌های متعددی قرارداد داریم، اما هنوز زیرساخت در بعضی از این حوزه‌ها عملیاتی نشده است.»
او همچنین تأکید می‌کند که پیمان قصد دارد حضور خود را در بازار سرمایه جدی‌تر دنبال کند و خدماتش را در این حوزه توسعه دهد.
در حوزه بیمه و لندتک نیز پیمان با چند شرکت قرارداد دارد، اما به گفته معرفتی، مهم‌ترین مسئله عملیاتی‌شدن همکاری‌هاست. او توضیح می‌دهد که رقابت در بازار لندتک باعث شده اولویت این شرکت‌ها بیشتر بر توسعه خدماتی باشد که به جذب مشتری و حفظ جایگاه رقابتی آنها کمک می‌کند. او می‌گوید: «این شرکت‌ها بخش عمده وصول مطالباتشان را از طریق درگاه پرداخت اینترنتی انجام می‌دهند و شاید استفاده از دایرکت دبیت در اولویتشان نباشد. قراردادها وجود دارد، اما بحث اصلی، اولویت‌بندی پیاده‌سازی در سمت این مشتریان است.»
تغییر عادت پرداخت؛ چالش توسعه دایرکت دبیت در خیریه‌ها
معرفتی درباره حضور پیمان در حوزه خیریه نیز این طور توضیح می‌دهد که این شرکت با مؤسسه محک و چند خیریه دیگر قرارداد دارد، اما حجم تراکنش‌های این بخش هنوز پایین است. به گفته او، علاوه بر اقداماتی که باید در سمت خیریه‌ها برای توسعه این سرویس انجام شود، تغییر عادت پرداخت کاربران نیز اهمیت دارد. او می‌گوید: «افرادی که در حوزه خیریه کمک می‌کنند، عادت‌هایی دارند و معمولاً سعی می‌کنند با همان کارت‌به‌کارت ماهانه کارهایشان را پیش ببرند و شاید خیلی سراغ دایرکت دبیت نیایند. ولی ما این موضوع را با جدیت پیگیری می‌کنیم.»
معرفتی با اشاره به بررسی تجربه کشورهای اروپایی توضیح می‌دهد که در این کشورها سهم قابل‌توجهی از تراکنش‌های خیریه از طریق دایرکت دبیت انجام می‌شود و پیمان نیز توسعه استفاده از این راهکار را در این حوزه دنبال می‌کند.
سه مسیر برای گسترش شبکه پذیرندگان پیمان
پیمان زیرساخت پرداخت مستقیم خود را در اختیار بیش از هزار کسب‌وکار آنلاین قرار داده و توسعه شبکه پذیرندگان یکی از محورهای برنامه‌های آینده آن است. عسگرزاده برنامه توسعه پذیرندگان پیمان را به سه بخش تقسیم می‌کند. بخش نخست، جذب پذیرندگان بیشتر در صنایعی است که پیمان هم‌اکنون در آنها حضور دارد و بخش دوم، ورود به بازارهایی است که این شرکت هنوز پذیرنده‌ای در آنها ندارد. او درباره بخش سوم می‌گوید: «بخش دیگری هم همکاران تجاری ما هستند؛ مانند وندار و بازارپی که شبکه پذیرندگان خودشان را دارند و هر سال از طریق آنها تعداد پذیرندگان ما هم در حال افزایش است.»
به گفته عسگرزاده، پیمان توسعه شبکه پذیرندگان را هم از طریق حضور بیشتر در بازارهای فعلی و ورود به بخش‌های جدید و هم از طریق همکاری با شرکای تجاری دنبال می‌کند.
ورود به پرداخت‌یاری و برنامه دریافت مجوز APSP
معرفتی در توضیح برنامه‌های آینده پیمان تا سال ۱۴۰۶ می‌گوید که دریافت مجوزهای موردنیاز از بانک مرکزی یکی از موضوعات مهم این شرکت است. به گفته او، پیمان برای دریافت مجوز مرتبط با فعالیت خود در حوزه دایرکت دبیت و با توجه به الزامات بانک مرکزی، ورود به حوزه پرداخت‌یاری را نیز در برنامه دارد. او توضیح می‌دهد:
«با توجه به الزامات بانک مرکزی، پیش‌نیاز اینکه بتوانیم به یک APSP تبدیل شویم، این است که ابتدا مجوز پرداخت‌یاری را دریافت کنیم. APSP مخفف عبارت Account Payment Service Provider به معنای «ارائه‌دهنده خدمات پرداخت از حساب» است و برخلاف شرکت‌های PSP، شرکت‌های APSP خدمات پرداخت را مستقیماً از حساب بانکی و بدون نیاز به کارت ارائه می‌کنند.»
معرفتی همچنین کاهش وابستگی پیمان به یک سرویس را از دیگر دلایل ورود به حوزه پرداخت‌یاری می‌داند و می‌گوید: «می‌خواهیم وابستگی‌مان را که فعلاً فقط به سرویس دایرکت دبیت است، کاهش دهیم و بتوانیم در حوزه پرداخت‌یاری هم فعالیت کنیم تا ریسک این وابستگی برای شرکت کمتر شود.»
