عصر تراکنش ۱۰۲ و ۱۰۳ / IBM، غول قدیمی فناوری که زمانی با مینفریمهایش جهان کسبوکار را شکل میداد، حالا در حال سرمایهگذاری سنگین بر آیندهای است که هنوز تجاری نشده: رایانش کوانتومی. در گزارش شماره December 2025 / January 2026 مجله فوربس، تمرکز بر رهبری این پروژه است؛ Jay Gambetta، فیزیکدان ۴۶ سالهای که هدایت تلاشهای کوانتومی IBM را بر عهده دارد.
بازار رایانش کوانتومی هنوز در مراحل اولیه است، اما Boston Consulting Group پیشبینی کرده این صنعت تا سال ۲۰۴۰ میتواند سالانه بین ۹۰ تا ۱۷۰ میلیارد دلار درآمد ایجاد کند. IBM از سالها پیش روی این فناوری کار کرده و اکنون بیش از ۳,۰۰۰ پژوهشگر در شش قاره در این حوزه فعالاند. این شرکت کوانتوم را نه بهعنوان یک آزمایشگاه تحقیقاتی، بلکه بهعنوان زیرساخت صنعتی آینده میبیند. Gambetta که در استرالیا متولد شده، در سال ۲۰۱۱ به IBM پیوست و اکنون مأموریتش رساندن فناوری از آزمایشگاه به مقیاس صنعتی است.
IBM روی فناوری «ترانسمون» سرمایهگذاری کرده؛ معماریای که با خنکسازی نزدیک به صفر مطلق و استفاده از پالسهای مایکروویو، کیوبیتها را کنترل میکند. چالش اصلی، خطای کیوبیتها و مقیاسپذیری است. اما IBM معتقد است با نقشه راهی شفاف برای اصلاح خطا و ساخت سیستمهای ماژولار، میتواند از رقبا جلو بزند. این شرکت تاکنون ۱ میلیارد دلار تعهد سرمایهگذاری برای خدمات کوانتومی اعلام کرده است. پرسش اصلی این است: آیا Big Blue بار دیگر میتواند صنعتی نوظهور را رهبری کند؟
نبرد معماریها
در رقابت کوانتومی، همه شرکتها از یک مسیر فنی استفاده نمیکنند. IBM روی معماریای به نام «ترانسمون» شرط بسته است؛ کیوبیتهایی مبتنی بر مدارهای ابررسانا که در دمای نزدیک به صفر مطلق کار میکنند و با پالسهای مایکروویو کنترل میشوند. این انتخاب نتیجه سالها آزمایش و کنار گذاشتن گزینههای دیگر از جمله فوتونها بوده است. اما این مسیر بیرقیب نیست. گوگل نیز از ترانسمون استفاده میکند، در حالی که برخی شرکتهای دیگر روی فناوریهای متفاوتی سرمایهگذاری کردهاند. گزارش فوربس تأکید میکند که اگر معماری انتخابی IBM به بنبست برسد، این شرکت ممکن است در برابر رقبایی که فناوری جایگزین را توسعه دادهاند، آسیبپذیر شود.
چالش اصلی، مقیاسپذیری است: افزایش تعداد کیوبیتها به معنای افزایش پیچیدگی مدارها و خطاهای بیشتر است. هرچه تعداد گیتهای منطقی بیشتر شود، احتمال انباشت خطا افزایش مییابد و خوانش نتایج بیمعنی میشود. به همین دلیل، تمرکز IBM روی طراحی سیستمهای ماژولار و تصحیح خطا در مقیاس است نه صرفاً ثبت رکوردهای آزمایشگاهی کوچک. Gambetta که چهره اصلی استراتژی کوانتومی IBM است میگوید که این شرکت قصد دارد تا سال ۲۰۲۹ یک رایانه مقاوم به خطا در مقیاس اتاق بسازد که بتواند ۱۰۰ میلیون گیت اجرا کند. این هدف، مرز میان نمایش علمی و کاربرد صنعتی را مشخص میکند.
Jay Gambetta میگوید: «ما فقط دنبال ثبت رکورد نیستیم؛ میخواهیم سیستمی بسازیم که در مقیاس واقعی کار کند. سؤال این نیست که کوانتوم در اصل کار میکند یا نه؛ سؤال این است که آیا میتوان آن را مهندسی کرد.»
