عصر تراکنش ۱۰۵؛ رضا قربانی، مدیرعامل کارخانه نوآوری راهکار / جام جهانی همیشه چیزی فراتر از فوتبال بوده است. هر چهار سال یکبار، کشورها فقط با تیمهای ملی خود وارد این رقابت نمیشوند؛ بلکه تاریخ، فرهنگ، سیاست، اقتصاد و رؤیاهای خود را نیز به زمین مسابقه میآورند.
ما در عصر تراکنش سالهاست تلاش میکنیم جام جهانی را از زاویهای متفاوت ببینیم. در جام جهانی ۲۰۱۸ از دریچه اقتصاد و فینتک به کشورهای حاضر نگاه کردیم؛ در جام جهانی ۲۰۲۲ سراغ پول ۳۲ کشور رفتیم؛ و حالا در جام جهانی ۲۰۲۶، با حضور ۴۸ کشور، به یکی از قدیمیترین و در عین حال ماندگارترین نمادهای اقتصادی هر کشور رسیدهایم: اسکناس. در نگاه اول، شاید این انتخاب عجیب به نظر برسد.
در دورانی زندگی میکنیم که هر روز بیش از گذشته درباره پرداختهای دیجیتال، کیف پولهای الکترونیکی، رمزارزها و هوش مصنوعی صحبت میکنیم و بسیاری از ما ساعتها و حتی روزها را بدون لمس پول نقد میگذرانیم. با این حال، هنوز هیچ چیز به اندازه یک اسکناس نمیتواند رابطه انسان با پول را توضیح دهد.
اسکناس فقط ابزار پرداخت نیست. اسکناس یکی از فشردهترین روایتهایی است که یک کشور درباره خود تعریف میکند. روی همین تکههای کوچک کاغذ یا پلیمر، کشورها تصمیم میگیرند چه چیزی ماندگار شود: یک پادشاه، یک شاعر، یک دانشمند، یک بنای تاریخی، یک حیوان، یک آرزو یا حتی تصویری از آینده.
اما هرچه بیشتر به اسکناس فکر میکنم، بیشتر به این نتیجه میرسم که اهمیت آن فقط در روایت نیست. اسکناس شاید نزدیکترین تجربه ما از اعتماد باشد. ارزش واقعی یک اسکناس تقریباً هیچ است. آنچه به آن معنا میدهد، اعتماد میلیونها نفر به یک توافق مشترک است؛ ما یک اسکناس را میپذیریم، چون مطمئنیم نفر بعدی نیز آن را خواهد پذیرفت. پول، در سادهترین تعریف خود، چیزی جز اعتماد نیست و اسکناس ملموسترین شکل همین اعتماد است.
شاید به همین دلیل است که حتی در عصر اقتصاد دیجیتال، اسکناسها همچنان اهمیت خود را حفظ کردهاند. کارت بانکی، اپلیکیشن موبایل یا رمزارز را نمیتوان لمس کرد؛ همه آنها تجربهای نامرئی از پول هستند. اما اسکناس چیزی متفاوت ارائه میکند: تجربه فیزیکی اعتماد. وقتی یک اسکناس را در دست میگیریم، فقط به یک روایت نگاه نمیکنیم؛ آن روایت را لمس میکنیم.
نمونهای گویا از این ماجرا، اسکناس یک دلاری آمریکاست؛ یکی از قدیمیترین اسکناسهای جهان که هنوز در گردش است و طی دهههای طولانی تقریباً بدون تغییر اساسی باقی مانده است. میلیونها نفر هر روز آن را دستبهدست میکنند، بیآنکه به قدمت یا طراحی آن فکر کنند؛ اما راز ماندگاری این اسکناس نه در جوهر و کاغذش، بلکه در تداوم اعتماد است. اسکناس یک دلاری بیش از آنکه یک ابزار پرداخت باشد، سندی زنده از اعتمادی است که نسل به نسل انباشته شده است.
به همین دلیل، این پرونده فقط درباره اسکناسها نیست؛ تلاشی است برای فهمیدن اینکه کشورها چگونه خود را روایت میکنند و چگونه میکوشند آن روایت را به اعتماد تبدیل کنند. در صفحات پیش رو با ۵۱ کشور روبهرو میشوید؛ ۵۱ روایت متفاوت از تاریخ، فرهنگ، قدرت، توسعه و هویت. از کشورهای حاضر در جام جهانی گرفته تا ایتالیا، چین و امارات که به دلایل مختلف حضورشان در این مجموعه را ضروری دیدیم. روایتهایی که روی کاغذ چاپ شدهاند، اما فقط برای دیده شدن نیستند؛ برای لمس شدناند.
شاید بعد از خواندن این ویژهنامه، دفعه بعد که اسکناسی را در دست گرفتید، آن را فقط یک ابزار پرداخت نبینید؛ بلکه همانگونه ببینید که واقعاً هست: داستانی درباره یک کشور که میتوان آن را لمس کرد.
