در بازارهای مالی، رشد همیشه با تعداد کاربران، حجم معاملات یا ارزش داراییهای جابهجاشده سنجیده نمیشود. گاهی یک بحران است که میزان بلوغ یک صنعت و توان بازیگران آن برای ادامه مسیر را مشخص میکند. صنعت رمزارز ایران در دو سال گذشته چنین دورهای را پشت سر گذاشت؛ دورهای که از یکسو با ورود میلیونها کاربر جدید، توسعه خدمات و افزایش نقش داراییهای دیجیتال در اقتصاد روزمره همراه بود و از سوی دیگر، با محدودیتهای پرداخت، چالشهای سیاستگذاری و یک رخداد امنیتی کمسابقه مواجه شد.
گزارش دوسالانه نوبیتکس با عنوان «امتداد اعتماد» تلاش میکند تصویری از این مسیر ارائه دهد؛ مسیری که در آن رشد کسبوکار، توسعه زیرساخت، مدیریت بحران و بازسازی اعتماد کاربران به هم گره خوردهاند. این گزارش، روایت دو سال فعالیت بزرگترین پلتفرم رمزارزی ایران و تصویری از مسیری است که این صنعت برای تبدیل شدن به بخشی از اقتصاد دیجیتال کشور طی میکند.
رشد ۹۹ درصدی کاربران
مهمترین نکته گزارش دوسالانه نوبیتکس، تثبیت جایگاه این شرکت در بازار ایران است. براساس آمار منتشرشده، تعداد کاربران نوبیتکس در پایان سال ۲۰۲۵ و در آستانه نهمین سال فعالیت این شرکت، به حدود ۱۱.۵ میلیون نفر رسیده است؛ یعنی تقریباً دو برابر تعداد کاربران در پایان سال ۲۰۲۳. این رشد ۹۹.۵درصدی در شرایطی رقم خورده که رشد جهانی کاربران بازار رمزارز در همین دوره حدود ۲۶ درصد بوده است.
از سوی دیگر، نوبیتکس در این گزارش اعلام کرده است که این پلتفرم طی سالهای ۲۰۲۴ و ۲۰۲۵ بهطور میانگین ۵۳.۵ درصد از سهم بازار معاملات رمزارز ایران را در اختیار داشته و حدود ۴۶ درصد باقیمانده سهم بازار نیز عمدتاً میان ۹ پلتفرم دیگر تقسیم شده است.
ترکیب کاربران نیز تصویر متفاوتی از بازار امروز ارائه میدهد. برخلاف تصور رایج که معامله رمزارز را فعالیتی جوانانه میداند، میانگین سنی کاربران نوبیتکس ۳۶ سال اعلام شده و بیشترین سهم کاربران در بازه سنی ۳۱ تا ۴۰ سال قرار دارند؛ یعنی گروهی که معمولاً در اوج فعالیت اقتصادی و درآمدی خود هستند. همچنین سهم زنان از کاربران نوبیتکس به ۳۲ درصد رسیده که نسبت به سال ۲۰۱۹ (۸ درصد) رشد قابل توجهی داشته است.
آمادگی پیش از طوفان
یکی از محورهای اصلی گزارش دوسالانه نوبیتکس، تأکید بر مفهوم «توسعه پیشدستانه» است. نوبیتکس اعلام کرده است که از ابتدای سال ۲۰۲۴ و پیش از آغاز موج صعودی بازار، احتمال رشد شدید تقاضا را پیشبینی کرده و بر همین اساس، توسعه زیرساختها را در اولویت قرار داده است. تحلیل چرخههای بیتکوین، هاوینگ، پذیرش ETFهای اسپات و رشد بازیهای تلگرامی از جمله عواملی بودهاند که این پیشبینی بر پایه آنها انجام شده است.
این آمادهسازی بعدها در آمارهای عملیاتی نیز خود را نشان داد؛ از ثبت بیش از ۳۵۰ میلیون سفارش موفق در سالهای ۲۰۲۴ و ۲۰۲۵ گرفته تا رشد ۸۴درصدی تعداد بازارهای معاملاتی، ثبت رکورد ۲۵۰ هزار واریز رمزارزی و ۱۸۰ هزار برداشت در یک روز، جذب دو میلیون کاربر جدید ظرف سه ماه تابستان ۲۰۲۴ و ثبت رکورد ۱۴۰ هزار ثبتنام در یک روز همزمان با لیستشدن همستر کامبت.
همزمان، نوبیتکس مجموعهای از محصولات جدید را نیز معرفی کرده است؛ از وام و اعتبار مبتنی بر وثیقه رمزارز گرفته تا نسخه لایت اپلیکیشن، سرویس خرید آسان و محصول «رشد ثروت» که امکان کسب درآمد غیرفعال از داراییهای رمزارزی را فراهم میکند. این روند نشان میدهد رقابت میان صرافیهای رمزارزی دیگر صرفاً بر سر خریدوفروش نیست و به سمت تبدیل شدن به پلتفرمهای جامع خدمات مالی حرکت کرده است.
چالشهایی خارج از سازوکار بازار
بخش مهمی از این گزارش به عواملی اختصاص دارد که از نگاه نوبیتکس، خارج از سازوکار طبیعی بازار بودهاند. این شرکت از مجموعهای از فشارهای رسانهای، محدودیتهای پرداخت، کاهش سقف واریز شناسهدار و در نهایت مسدود شدن درگاههای پرداخت، بهعنوان مهمترین موانع توسعه صنعت رمزارز ایران یاد میکند.
براساس تحلیل ارائهشده، بسته شدن درگاههای پرداخت نهتنها تجربه کاربران را با اختلال مواجه کرد، بلکه بخشی از معاملات را نیز به بازارهای غیررسمی یا پلتفرمهای خارجی منتقل کرد. این گزارش همچنین ادعا میکند در شرایطی که حجم معاملات اسپات جهانی تنها ۱۴ درصد کاهش یافته بود، بازار ایران افتی حدود ۳۰ درصدی را تجربه کرده است؛ موضوعی که نوبیتکس آن را نتیجه مستقیم محدودیتهای داخلی میداند.
در ادامه، نتایج پیمایشی که توسط تیم تحقیقات بازار نوبیتکس از سه هزار کاربر انجام شده نیز منتشر شده است. براساس این پیمایش، در صورت ادامه محدودیتها، ۲۲ درصد از کاربران آماده مهاجرت به صرافیهای خارجی هستند. این بخش از گزارش، بیش از آنکه به عملکرد نوبیتکس مربوط باشد، تصویری از چالشهای سیاستگذاری در بازار رمزارز ایران ارائه میدهد. در این بخش آمده است که تعداد کل کاربران بازار رمزارز ایران حدود ۲۱ میلیون نفر تخمین زده میشود که نزدیک به پنج میلیون نفر از آنها در صرافیهای خارجی فعال هستند.
بزرگترین حمله امنیتی صنعت رمزارز ایران
بیتردید مهمترین بخش گزارش دوسالانه نوبیتکس، روایت حمله امنیتی ۲۸ خرداد ۱۴۰۴ است؛ حملهای که نوبیتکس از آن بهعنوان بزرگترین حادثه امنیتی یک شرکت خصوصی در تاریخ ایران یاد میکند. براساس این گزارش، مهاجمان با سوءاستفاده از یک آسیبپذیری روز صفر و نفوذ به سامانه مدیریت کیف پولهای گرم، موفق به سرقت داراییهایی به ارزش حدود ۱۰۰ میلیون دلار شدند.
فارغ از جزئیات فنی حمله، آنچه این بخش را اهمیت میبخشد، تمرکز گزارش بر نحوه مدیریت بحران است. نوبیتکس اعلام کرده است که در همان روز چهار اطلاعیه رسمی منتشر کرد، داراییهای باقیمانده را به کیف پولهای سرد منتقل کرد، تمامی زیرساخت سختافزاری را جایگزین کرد و فرایند بازسازی را با فرض آلوده بودن همه سامانهها آغاز کرد.
در هفتههای بعد نیز بازگشایی سرویسها بهصورت مرحلهای انجام شد و همزمان معماری امنیتی پلتفرم بازطراحی شد؛ از استقرار مدل Zero Trust و سامانههای SIEM و EDR گرفته تا کاهش موجودی کیف پولهای گرم و پیادهسازی فرایندهای SecDevOps.
این تجربه، اگرچه خسارت مالی بزرگی به همراه داشت، اما از منظر صنعت نیز اهمیت زیادی پیدا کرد؛ زیرا برای نخستینبار موضوع تابآوری سایبری شرکتهای فینتک در چنین مقیاسی به آزمون گذاشته شد.
بازسازی اعتماد؛ مهمتر از بازسازی زیرساخت
در فصل پایانی این گزارش، تمرکز از فناوری به اعتماد منتقل میشود. براساس این گزارش، وقوع حادثه امنیتی برای نوبیتکس و جبران خسارت ۱۰۰ میلیون دلاری، نهتنها در تاریخ این شرکت، بلکه در تاریخ بخش خصوصی کشور نیز یک نقطه عطف مهم و بیسابقه بوده است. نوبیتکس اعلام کرده پس از جبران کامل خسارت کاربران، بیش از ۸۰ درصد شاخصهای کلان کسبوکار تا پایان سال ۲۰۲۵ بازیابی شدهاند و سهم بازار این شرکت نیز به محدوده پیش از بحران بازگشته است.
نوبیتکس همچنین برای نخستینبار گواهی اثبات ذخایر (Proof of Reserves) خود را منتشر کرده و اعلام کرده است که موجودی نقد ریالی آن معادل ۱۴۸ درصد بدهی ریالی به کاربران و موجودی داراییهای رمزارزی آن معادل ۱۱۲ درصد بدهی رمزارزی به کاربران بوده است. انتشار چنین گزارشی را میتوان یکی از مهمترین گامهای شفافیت در صنعت رمزارز ایران دانست؛ هرچند فراگیر شدن این استاندارد نیازمند آن است که سایر بازیگران بازار نیز مسیر مشابهی را طی کنند.
فراتر از یک گزارش عملکرد
گزارش دوسالانه (۲۰۲۴ و ۲۰۲۵) نوبیتکس صرفاً مجموعهای از نمودارها و شاخصهای عملکردی نیست. این گزارش تلاشی است برای روایت دو سال پرالتهاب صنعت رمزارز ایران؛ صنعتی که همزمان با رشد جهانی، با محدودیتهای داخلی، حملات امنیتی و چالشهای اعتماد روبهرو بوده است.
شاید مهمترین پیام این گزارش نیز همین باشد؛ در بازاری که فناوری بهسرعت قابل کپی شدن است، مزیت رقابتی پایدار بیش از هر چیز بر پایه اعتماد، تابآوری و توان مدیریت بحران شکل میگیرد؛ سه مؤلفهای که احتمالاً در سالهای آینده، بیش از رشد تعداد کاربران یا حجم معاملات، جایگاه بازیگران اصلی بازار رمزارز را تعیین خواهند کرد.
