در نظام بانکی، تغییر مدیرعامل صرفاً به معنای جابه‌جایی یک نام نیست؛ گاهی نشانه تغییر مسیر یک بانک است و گاهی از بی‌ثباتی در ساختار تصمیم‌گیری آن حکایت دارد. مدیران عامل تنها مسئول اداره عملیات روزمره نیستند، بلکه مسیر راهبردی، رویکرد توسعه، سرمایه‌گذاری‌ها و نحوه مواجهه بانک با بحران‌ها را نیز شکل می‌دهند. به همین دلیل، ثبات یا بی‌ثباتی در رأس هرم مدیریتی می‌تواند اثری فراتر از تغییر یک مدیر بر عملکرد بانک داشته باشد.

مرور جابه‌جایی مدیران عامل بانک‌ها و مؤسسات اعتباری کشور از سال ۱۳۹۵ تا ۲۴ تیر ۱۴۰۵ نشان می‌دهد شبکه بانکی ایران تصویر یکدستی از ثبات مدیریتی ندارد. برخی بانک‌ها بیش از یک دهه با یک مدیرعامل اداره شده‌اند و برخی دیگر در همین بازه بارها میان مدیران مختلف جابه‌جا شده‌اند. در این گزارش، برای یکدست‌شدن روش محاسبه، هر فردی که مسئولیت اداره عالی اجرایی بانک را با عنوان مدیرعامل، سرپرست مدیریت عامل یا رئیس هیئت سرپرستی برعهده داشته، در شمار مدیران عامل در نظر گرفته شده است.

باثبات‌ترین صندلی‌های بانکی

اگر قرار باشد تنها یک بانک به‌عنوان نماد ثبات مدیریتی در شبکه بانکی ایران معرفی شود، احتمالاً نام بانک پاسارگاد در صدر فهرست قرار می‌گیرد. مجید قاسمی از آذر ۱۳۸۴ تاکنون مدیرعامل این بانک است و پاسارگاد از زمان آغاز فعالیت خود هیچ تغییری در جایگاه مدیرعامل تجربه نکرده است. قاسمی با بیش از ۲۰ سال حضور مداوم، باسابقه‌ترین مدیرعامل فعلی شبکه بانکی کشور محسوب می‌شود.

پس از پاسارگاد، بانک‌های قرض‌الحسنه رسالت و ایران‌زمین نیز از باثبات‌ترین بانک‌های کشور از منظر مدیریتی به شمار می‌روند. محمدحسین حسین‌زاده از آبان ۱۳۹۲ مدیریت بانک قرض‌الحسنه رسالت را برعهده دارد و عبدالمجید پورسعید نیز از اردیبهشت ۱۳۹۵ تاکنون مدیرعامل بانک ایران‌زمین است.

پورسعید در ۲۲ اردیبهشت ۱۳۹۵ به‌عنوان مدیرعامل این بانک انتخاب شد و از آن زمان تغییری در رأس مدیریت اجرایی بانک ایران‌زمین رخ نداده است.

مؤسسه اعتباری ملل نیز تا آبان ۱۴۰۴ دوره‌ای طولانی از ثبات مدیریتی را پشت سر گذاشت. این مؤسسه برای سال‌های متمادی با مدیریت سیدامین جوادی اداره می‌شد، اما در آبان ۱۴۰۴، اداره آن به هیئت سرپرستی به ریاست جعفر جمالی سپرده شد.

این گروه نشان می‌دهد در بخشی از شبکه بانکی، صندلی مدیرعاملی توانسته برای دوره‌ای طولانی از تغییرات پی‌درپی مصون بماند؛ هرچند برای سنجش اثر واقعی این ثبات باید عملکرد مالی، کیفیت دارایی‌ها، وضعیت نظارتی، توسعه فناوری و میزان تحقق برنامه‌های راهبردی هر بانک نیز به‌طور جداگانه بررسی شود.

ثبات نسبی؛ یک یا دو تغییر در یک دهه

گروه دیگری از بانک‌ها را می‌توان در دسته بانک‌های دارای ثبات نسبی قرار داد؛ بانک‌هایی که از سال ۱۳۹۵ تاکنون یک یا دو جابه‌جایی در رأس مدیریت خود تجربه کرده‌اند.

بانک خاورمیانه پس از حدود یک دهه مدیریت پرویز عقیلی، در آبان ۱۴۰۱ مدیریت خود را به جواد جوادی سپرد. جوادی که از ابتدای تأسیس بانک در مجموعه خاورمیانه حضور داشت، پس از تأیید بانک مرکزی جانشین عقیلی شد. بانک سامان نیز در این بازه تنها یک تغییر مدیریتی را پشت سر گذاشت و علیرضا معرفت در اسفند ۱۳۹۸ جای سیداحمد طاهری بهبهانی را گرفت.

در بانک سپه نیز محمدکاظم چقازردی در آبان ۱۴۰۰ جای خود را به آیت‌الله ابراهیمی داد. این تغییر پس از اجرای پروژه ادغام بانک‌ها و مؤسسات وابسته به نیروهای مسلح در بانک سپه رخ داد؛ پروژه‌ای که ساختار، اندازه و دامنه فعالیت این بانک را به‌شکل محسوسی تغییر داده بود. ابراهیمی از آن زمان تاکنون مدیریت بانک سپه را برعهده دارد.

در بانک رفاه کارگران، محمدعلی سهمانی در سال ۱۳۹۵ به مدیرعاملی رسید و اسماعیل لله‌گانی در دی ۱۳۹۸ جانشین او شد.پست‌بانک ایران و بانک اقتصاد نوین دو تغییر مدیریتی را در این دوره تجربه کرده‌اند. در پست‌بانک، پس از خسرو فرحی، بهزاد شیری در سال ۱۳۹۸ مدیریت بانک را برعهده گرفت و حمید بنائیان نیز در آبان ۱۴۰۴ جانشین او شد. در بانک اقتصاد نوین نیز حسن معتمدی جای خود را به علیرضا بلگوری داد و پس از هفت سال مدیریت بلگوری، محمدرضا حسین‌زاده در آذر ۱۴۰۳ مدیرعامل این بانک شد.

قرارگرفتن این بانک‌ها در گروه نسبتاً باثبات به این معنا نیست که ساختار مدیریتی آنها کاملاً بدون تغییر بوده است؛ بلکه نشان می‌دهد دوره فعالیت مدیران در آنها، در مقایسه با بانک‌های پرتغییر، طولانی‌تر بوده و جابه‌جایی‌ها با فاصله زمانی بیشتری رخ داده است.

صندلی‌های پرتغییر

در سوی دیگر، گروهی از بانک‌ها قرار دارند که از سال ۱۳۹۵ تاکنون بارها تغییر مدیرعامل یا سرپرست را تجربه کرده‌اند. این جابه‌جایی‌ها می‌تواند حاصل تغییر دولت‌ها، تحولات مالکیتی، اختلاف میان سهامداران، تغییر برنامه‌های راهبردی یا موضوعات دیگر باشد؛ هرچند علت هر تغییر باید متناسب با شرایط همان بانک بررسی شود.

بانک ملت در این بازه چهار مدیرعامل را تجربه کرده است. هادی اخلاقی که در تیر ۱۳۹۵ مدیرعامل بانک شده بود، جای خود را به محمد بیگدلی داد و پس از بیگدلی نیز رضا دولت‌آبادی و فرشید فرخ‌نژاد بر صندلی مدیرعاملی بانک ملت نشستند. فرخ‌نژاد از اسفند ۱۴۰۲ تاکنون مدیریت این بانک را برعهده دارد.

بانک‌های تجارت، شهر، توسعه تعاون و قرض‌الحسنه مهر ایران نیز در این دوره چند تغییر مدیریتی را پشت سر گذاشته‌اند. هادی اخلاقی از مهر ۱۴۰۰ مدیرعامل بانک تجارت است و سیدمحمدمهدی احمدی نیز در آذر همان سال به مدیریت بانک شهر رسید. امیرهوشنگ عصارزاده در اردیبهشت ۱۴۰۴ مدیرعامل بانک توسعه تعاون شد و غلامرضا فتحعلی نیز از دی ۱۴۰۳ مدیریت بانک قرض‌الحسنه مهر ایران را برعهده دارد. این انتصاب‌ها پس از دوره‌هایی از جابه‌جایی مدیران مختلف در این بانک‌ها انجام شده‌اند.

در بانک‌های کارآفرین، سینا، کشاورزی و صنعت و معدن نیز طی این سال‌ها چند جابه‌جایی مدیریتی رخ داده است. احمد بهاروندی از آبان ۱۴۰۰ مدیرعامل بانک کارآفرین است، علی ابدالی از اردیبهشت ۱۴۰۳ مدیریت بانک سینا را برعهده دارد و وهب متقی‌نیا و محمود شایان نیز در آبان ۱۴۰۳ به‌ترتیب مدیرعامل بانک‌های کشاورزی و صنعت و معدن شدند.

نمونه‌های شاخص‌تر را می‌توان در بانک‌های ملی، صادرات، توسعه صادرات، پارسیان، دی، سرمایه و گردشگری مشاهده کرد. بانک ملی ایران در یک دهه گذشته چندین مدیرعامل داشته و در تازه‌ترین تغییر، محسن سیفی در ۱۶ اردیبهشت ۱۴۰۵ جای ابوالفضل نجارزاده را گرفت. بانک صادرات نیز پس از دوره مدیریت محسن سیفی، در ۱۰ تیر ۱۴۰۵ افشین خانی را به‌عنوان مدیرعامل جدید خود معرفی کرد. یک روز پس از آن، علی قاسمی جانشین افشین خانی در بانک توسعه صادرات ایران شد.

بانک پارسیان پس از حدود یک دهه مدیریت کوروش پرویزیان، در مدت کوتاه‌تری چند تغییر را پشت سر گذاشت و سرانجام یحیی فروتن در آذر ۱۴۰۴ مدیرعامل این بانک شد. بانک دی نیز در این سال‌ها مدیران متعددی داشته و برات کریمی که پیش‌تر بین سال‌های ۱۳۹۸ تا ۱۴۰۰ مدیرعامل این بانک بود، در بهمن ۱۴۰۳ بار دیگر به مدیریت بانک دی بازگشت.

بانک سرمایه نیز از بانک‌های پرتغییر این دوره است. این بانک طی سال‌های گذشته بارها میان مدیرعامل و سرپرست جابه‌جا شده و از آذر ۱۴۰۴ با سرپرستی موسی اسلامیان اداره می‌شود. بانک گردشگری نیز از سال ۱۴۰۱ تاکنون چندین تغییر در رأس مدیریت خود داشته و در تازه‌ترین جابه‌جایی، محمد بیگدلی در بهمن ۱۴۰۴ مدیرعامل این بانک شده است.

ثبات مدیریتی؛ مزیت یا صرفاً یک عدد؟

مرور جابه‌جایی مدیران عامل بانک‌ها نشان می‌دهد فاصله زیادی میان باثبات‌ترین و پرتغییرترین صندلی‌های مدیریتی شبکه بانکی ایران وجود دارد. در یک‌سو، مدیرانی قرار دارند که بیش از یک یا حتی دو دهه در سمت خود مانده‌اند و در سوی دیگر، بانک‌هایی دیده می‌شوند که در فاصله‌ای کوتاه چند مدیرعامل و سرپرست را تجربه کرده‌اند.

بااین‌حال، مدت حضور مدیرعامل به‌تنهایی معیار کاملی برای سنجش موفقیت یا ناکامی یک بانک نیست. ماندگاری طولانی یک مدیر می‌تواند به استمرار راهبردها، تکمیل پروژه‌های زیرساختی، حفظ انسجام سازمانی و شکل‌گیری برنامه‌های بلندمدت کمک کند، اما در صورت نبود نظارت مؤثر و ارزیابی عملکرد، ممکن است به سکون مدیریتی نیز بینجامد. در مقابل، تغییر مدیرعامل گاهی برای اصلاح مسیر، عبور از بحران یا اجرای برنامه‌ای تازه ضروری است، اما جابه‌جایی‌های مکرر می‌تواند برنامه‌های تحول، پروژه‌های فناوری و راهبردهای بلندمدت بانک را نیمه‌تمام بگذارد.

بنابراین، پرسش اصلی فقط این نیست که یک مدیر چه مدت روی صندلی خود مانده است؛ بلکه باید پرسید در این مدت چه مسیری را برای بانک ساخته، چه برنامه‌هایی را به نتیجه رسانده و بانک را با چه وضعیتی به مدیر بعدی تحویل داده است. ثبات مدیریتی زمانی به مزیت تبدیل می‌شود که با پاسخ‌گویی، نظارت، عملکرد قابل‌اندازه‌گیری و استمرار برنامه‌های توسعه‌ای همراه باشد.

مدیران عامل فعلی شبکه بانکی؛ چه مدت روی صندلی مانده‌اند؟

** مبنای محاسبه مدت حضور، ۲۴ تیر ۱۴۰۵ است. با توجه به اینکه فقط ماه انتصاب اعلام شده، مدت‌ها به‌صورت تقریبی محاسبه شده‌اند.