شاهین جوانمردی، قائم مقام مدیرعامل و عضو هیئتمدیره شرکت فناپتک / در سالهای اخیر، هرگاه از اقتصاد دیجیتال سخن گفتهایم، بخش عمده توجهها به پلتفرمها، خدمات آنلاین، فینتکها، هوش مصنوعی و کسبوکارهای مبتنی بر نرمافزار معطوف شده است. این نگاه، اگرچه بخشی از واقعیت را به تصویر میکشد، اما یک مؤلفه اساسی را نادیده میگیرد؛ اقتصاد دیجیتال بدون برخورداری از صنعتی توانمند در حوزه الکترونیک و زیرساختهای سختافزاری قابلاتکا، نه پایدار خواهد بود و نه میتواند به مزیتی رقابتی و بلندمدت دست یابد.
واقعیت این است که هر خدمت دیجیتال بر شانههای یک زیرساخت فیزیکی استوار است. هر تراکنش بانکی که در کسری از ثانیه انجام میشود، هر پرداخت الکترونیکی، هر اتصال مخابراتی و هر خدمت هوشمندی که وارد زندگی روزمره مردم شده است، به مجموعهای از تجهیزات الکترونیکی، شبکههای ارتباطی و فناوریهای سختافزاری وابسته است. اقتصاد دیجیتال در لایه نرمافزاری دیده میشود، اما در لایههای زیرین خود بر پایه صنعت الکترونیک بنا شده است.
در صنعت مالی و پرداخت کشور، این واقعیت بیش از هر بخش دیگری قابلمشاهده است. شبکه پرداخت ایران یکی از گستردهترین و پرکاربردترین زیرساختهای دیجیتال کشور به شمار میرود، اما تداوم فعالیت و توسعه این شبکه صرفاً با گسترش نرمافزارها و خدمات جدید امکانپذیر نیست. پایانههای فروش، تجهیزات بانکی، زیرساختهای ارتباطی، تجهیزات ذخیرهسازی انرژی، بردهای الکترونیکی و سامانههای هوشمند، همگی اجزای جداییناپذیر این اکوسیستم هستند.
تجربه سالهای اخیر جهان نیز اهمیت این موضوع را بهخوبی نشان داده است. اختلال در زنجیره تأمین جهانی، کمبود تراشههای الکترونیکی و تحولات ژئوپلیتیکی باعث شد بسیاری از کشورها به این نتیجه برسند که وابستگی کامل به واردات فناوری، یک ریسک راهبردی است. امروز توسعه توان داخلی برای طراحی و تولید تجهیزات الکترونیکی دیگر صرفاً یک انتخاب اقتصادی نیست، بلکه بخشی از امنیت اقتصادی و حاکمیت دیجیتال کشورها به شمار میرود.
این موضوع برای ایران نیز از اهمیت ویژهای برخوردار است. ما در سالهای اخیر توانستهایم در حوزه بانکداری الکترونیکی، پرداخت و خدمات دیجیتال به دستاوردهای ارزشمندی دست پیدا کنیم. بااینحال، برای حفظ این دستاوردها و حرکت به سمت نسل جدید اقتصاد دیجیتال، باید بیش از گذشته به توسعه صنعت الکترونیک و تقویت توانمندیهای تولیدی کشور توجه کنیم.
در این میان، نقش شرکتهای فناوری و تولیدکنندگان داخلی بسیار مهم است. تجربه نشان داده است هرجا به توان داخلی اعتماد کرده و به سمت توسعه فناوریهای بومی حرکت کردهایم، علاوه بر ایجاد ارزش اقتصادی، توانستهایم تابآوری زیرساختهای کشور را نیز افزایش دهیم. تولید تجهیزات بانکی، طراحی و ساخت تجهیزات مخابراتی، توسعه بردهای الکترونیکی، سرمایهگذاری در فناوری باتری و ورود به حوزههای نوینی مانند اینترنت اشیا، همگی گامهایی در مسیر تکمیل زنجیره ارزش اقتصاد دیجیتال هستند.
در فناپتک نیز طی سالهای اخیر تلاش کردهایم با نگاهی فراتر از تولید یک محصول، به توسعه زیرساختهای فناوری کشور کمک کنیم. از تولید تجهیزات بانکی و پرداخت گرفته تا توسعه تجهیزات ارتباطی، تولید بردهای الکترونیکی و سرمایهگذاری در حوزه ذخیرهسازهای انرژی، همگی بر پایه این باور شکل گرفتهاند که آینده اقتصاد دیجیتال ایران تنها با اتکا به خدمات نرمافزاری ساخته نمیشود، بلکه به صنعتی پویا و توانمند در حوزه الکترونیک نیاز دارد.
امروز با ظهور فناوریهایی مانند هوش مصنوعی، اینترنت اشیا و خدمات مالی هوشمند، پیوند میان سختافزار و نرمافزار عمیقتر از همیشه شده است. در آینده نزدیک، میلیونها دستگاه هوشمند به شبکههای مالی و بانکی متصل خواهند شد و حجم عظیمی از دادهها و تراکنشها میان انسانها و ماشینها شکل خواهد گرفت. در چنین شرایطی، کشوری موفق خواهد بود که علاوه بر توسعه خدمات دیجیتال، توان طراحی، تولید و پشتیبانی از تجهیزات مورد نیاز این اکوسیستم را نیز در اختیار داشته باشد.
اقتصاد دیجیتال را میتوان به ساختمانی چندطبقه تشبیه کرد. پلتفرمها، اپلیکیشنها و خدمات هوشمند در طبقات بالایی این ساختمان قرار دارند، اما صنعت الکترونیک، زیرساخت و پیِ این بنا را تشکیل میدهد. هرچه این پی مستحکمتر باشد، امکان توسعه خدمات جدید، افزایش تابآوری و ارتقای رقابتپذیری نیز بیشتر خواهد شد.
از همین رو، امروز بیش از هر زمان دیگری باید به صنعت الکترونیک بهعنوان یکی از پیشرانهای راهبردی اقتصاد کشور توجه کنیم. حمایت از تولیدکنندگان فناوری، توسعه زنجیره تأمین داخلی، سرمایهگذاری در تحقیقوتوسعه و تربیت نیروی انسانی متخصص، نهتنها به رشد یک صنعت کمک میکند، بلکه میتواند آینده اقتصاد دیجیتال ایران را نیز تضمین کند.
اگر میخواهیم در دهه آینده بازیگری مؤثر در اقتصاد دیجیتال منطقه باشیم، باید بهطور همزمان در دو جبهه حرکت کنیم؛ توسعه خدمات دیجیتال و تقویت صنعت الکترونیک. این دو رقیب یکدیگر نیستند، بلکه مکمل یکدیگرند. اقتصاد دیجیتال بدون صنعت الکترونیک، اکوسیستمی ناقص است؛ اما قرار گرفتن این دو در کنار یکدیگر میتواند موتور محرک توسعه، نوآوری و استقلال دیجیتال کشور باشد.
