پس از بانکداری باز

عصر تراکنش ۱۰۲ و ۱۰۳ / بانکداری باز در حال تبدیل‌شدن به یکی از مهم‌ترین زیرساخت‌های تحول مالی در جهان است؛ مدلی که به کاربران اجازه می‌دهد از طریق APIها، داده‌های بانکی خود را با بازیگران ثالث به اشتراک بگذارند و در نتیجه خدماتی رقابتی‌تر، شخصی‌سازی‌شده‌تر و ارزان‌تر دریافت کنند. این مدل نه یک اپلیکیشن، بلکه «لایه زیرساختی» تازه‌ای برای نظام مالی است که شیوه جریان داده و پول را بازتعریف می‌کند.

امروز ۹۵ کشور در جهان نوعی از بانکداری باز را اجرا کرده‌اند و پیش‌بینی می‌شود تعداد کاربران آن از ۱۸۳ میلیون نفر در سال ۲۰۲۵ به ۶۴۵ میلیون نفر تا سال ۲۰۲۹ برسد. این روند در اروپا با PSD2 در سال ۲۰۱۵ آغاز شد و اکنون با PSD3 در حال تکمیل است. این گزارش با عنوان «بانکداری باز به کجا می‌رود؟» در شماره Volume 6 مجله Payments Unbound،‌ از مجموعه گزارش‌های وایرد منتشر شده و نشان می‌دهد چگونه بانکداری باز از یک پروژه مقرراتی به یک موتور رقابتی برای نوآوری تبدیل شده است.

این گزارش می‌گوید در آمریکا، مقررات تجمیع داده در پایان سال ۲۰۲۴ تصویب شد، در حالی که در هند، بانکداری باز بخشی از India Stack شده و تا مارس ۲۰۲۵ بیش از ۵۵۰ میلیون حساب بانکی را پوشش داده است. این گزارش تأکید می‌کند که بانکداری باز، پرداخت‌های آنی و هویت دیجیتال سه پایه یک معماری مالی تازه‌اند؛ معماری‌ای که امکان پرداخت مستقیم حساب‌به‌حساب، تجمیع داده‌های مالی و حتی اعتباردهی هوشمند را فراهم می‌کند.

سه مسیر تحول بانکداری باز

بانکداری باز در حال عبور از یک پروژه مقرراتی به یک معماری فراگیر مالی است. نخستین روند، حرکت از «Open Banking» به «Open Finance» است؛ جایی که اشتراک داده دیگر به حساب و تراکنش محدود نیست و حوزه‌هایی مانند بیمه، سرمایه‌گذاری، وام و مالیات را نیز در بر می‌گیرد. این گسترش، رقابت را از سطح محصول به سطح زیرساخت منتقل می‌کند.

دومین روند، رشد پرداخت‌های حساب‌به‌حساب (A2A) یا «Pay by Bank» است؛ مدلی که با حذف شبکه‌های کارت، انتقال مستقیم پول را سریع‌تر و کم‌هزینه‌تر می‌کند و به‌تدریج در حال تبدیل‌شدن به رقیبی جدی برای کارت‌های بانکی است.

سومین روند، همگرایی بانکداری باز با هویت دیجیتال و پرداخت‌های آنی است. این سه، در کنار هم، زیرساختی می‌سازند که امکان اعتباردهی هوشمند، تجمیع داده‌های مالی و تجربه‌ای کاملاً دیجیتال و یکپارچه از زندگی مالی را فراهم می‌کند.

گام‌بعدی؛‌ فایننس‌باز

این گزارش توضیح می‌دهد که بانکداری باز تنها آغاز مسیر است و گام بعدی «فایننس باز» خواهد بود. در این مدل، اشتراک‌گذاری داده‌ها فراتر از حساب‌های جاری می‌رود و سرمایه‌گذاری‌ها، وام‌های مسکن، کارت‌های اعتباری و حتی اطلاعات مالیاتی را نیز دربر می‌گیرد.

درباره اوپن اِوری‌ثینگ و گسترش مدل بانکداری باز به کل اقتصاد

اوپن اِوری‌ثینگ «Open Everything» مفهومی است که از دل بانکداری باز و بعد فایننس باز بیرون آمده و می‌گوید: اگر امروز اشتراک‌گذاری داده‌های بانکی با رضایت کاربر ممکن است، چرا این مدل را به سایر حوزه‌ها تعمیم ندهیم؟ در گزارش وایرد نیز این اصطلاح در امتداد «Open Banking» و «Open Finance» مطرح می‌شود؛ یعنی بعد از باز شدن داده‌های بانکی، نوبت به داده‌های سرمایه‌گذاری، بیمه، مالیات، انرژی، سلامت و حتی داده‌های اجتماعی می‌رسد.