عصر تراکنش ۱۰۵ / داستان پول بوسنی و هرزگوین، داستان کشوری است که پس از جنگ و فروپاشی یوگسلاوی تلاش کرد هویتی مشترک برای خود بسازد. تا اواخر دهه ۱۹۹۰، در نقاط مختلف این کشور ارزهای متفاوتی از جمله دینار یوگسلاوی، کونای کرواسی و دینار بوسنی در گردش بود، اما در سال ۱۹۹۸ «مارک تبدیل‌پذیر» به‌عنوان پول واحد این کشور معرفی شد؛ ارزی که نام خود را از مارک آلمان گرفته است. اسکناس‌های بوسنی و هرزگوین در میان اسکناس‌های جهان ویژگی منحصربه‌فردی دارند.

این کشور از دو واحد سیاسی اصلی تشکیل شده و به همین دلیل اسکناس‌های ۱۰، ۲۰، ۵۰ و ۱۰۰ مارکی در دو طرح متفاوت منتشر می‌شوند. چهره‌ها، نمادها و نوشته‌های هر نسخه با دیگری فرق دارد، اما هر دو در سراسر کشور ارزش و اعتبار یکسانی دارند. در سال‌های نخست، اسکناس‌های ۵۰ فنینگ، ۱ مارک و ۵ مارک نیز در گردش بودند، اما بعدها جای خود را به سکه دادند. امروز اسکناس‌های ۱۰، ۲۰، ۵۰، ۱۰۰ و ۲۰۰ مارکی در کنار سکه‌های فنینگ و مارک، نظام پولی این کشور را تشکیل می‌دهند. پس از بیش از دو دهه، مارک تبدیل‌پذیر نه‌فقط یک واحد پول، بلکه نمادی از ثبات اقتصادی و اعتماد عمومی در کشوری است که زمانی با چندین ارز و چندین نظام پرداخت مختلف اداره می‌شد.

روی تنها اسکناس سراسری بوسنی و هرزگوین، تصویر «ایوو آندریچ»، نویسنده برنده جایزه نوبل ادبیات، نقش بسته است. در پشت اسکناس نیز «پل مهمد پاشا سوکولوویچ» در شهر ویشه‌گراد دیده می‌شود؛ پلی تاریخی بر رود درینا که با رمان مشهور پل روی رود درینا به یکی از شناخته‌شده‌ترین نمادهای فرهنگی بوسنی و هرزگوین تبدیل شده است.

نسخه جمهوری صربسکا

چهره «آلکسا شانتیچ»، شاعر نامدار صرب‌تبار بوسنی، روی این نسخه از اسکناس ۱۰ مارک قرار دارد. پشت اسکناس نیز بخشی از تزئینات و نقش‌برجسته‌های سنگ‌قبرهای تاریخی استچاک به تصویر کشیده شده.

چهره «فیلیپ ویشنجیچ»، شاعر و راوی حماسه‌های مردمی صرب‌ها، روی این اسکناس دیده می‌شود. پشت آن تصویری از نقش یک نوازنده گوسله بر یکی از سنگ‌نگاره‌های تاریخی استچاک قرار دارد؛ نمادی از سنت‌های شفاهی و حماسی منطقه بالکان.

چهره «یوان دوچیچ»، شاعر و دیپلمات شناخته‌شده صرب، روی اسکناس ۵۰ مارک جمهوری صربسکا نقش بسته است. پشت اسکناس بخشی از تزئینات سنگ‌قبر تاریخی استچاک زگوشچا دیده می‌شود که به میراث هنری و فرهنگی قرون وسطایی بوسنی اشاره دارد.

چهره «پتار کوچیچ»، نویسنده، سیاستمدار و فعال فرهنگی صرب، روی این نسخه از اسکناس ۱۰۰ مارک دیده می‌شود. در پشت اسکناس نیز بخشی از تزئینات سنگ‌قبرهای تاریخی استچاک به تصویر درآمده.

نسخه فدراسیون بوسنی و هرزگوین

روی این اسکناس تصویر «مهمدعلیا ماک دیزدار»، شاعر و نویسنده مشهور بوسنیایی دیده می‌شود. در پشت اسکناس نیز نقش یکی از سنگ‌قبرهای تاریخی «استچاک (Stećak)» به تصویر درآمده؛ یادگاری از قرون وسطای بوسنی.

روی اسکناس ۲۰ مارک فدراسیون، تصویر «آنتون برانکو شیمیچ»، شاعر برجسته کروات‌تبار بوسنی دیده می‌شود. در پشت آن نیز بخشی از سنگ‌نگاره تاریخی «رادیملیا» نقش بسته که از شناخته‌شده‌ترین آثار قرون وسطایی کشور است.

تصویر «موسی چاظم چاتیچ»، شاعر مشهور بوسنیایی، در روی این اسکناس دیده می‌شود. در پشت آن بخشی از نقش‌ونگارهای سنگ‌قبر تاریخی استچاک زگوشچا قرار گرفته که از برجسته‌ترین آثار سنگ‌تراشی قرون وسطایی بوسنی محسوب می‌شود.

تصویر «نیکولا شوپ»، شاعر و نویسنده بوسنیایی، روی این اسکناس قرار دارد. پشت اسکناس نیز بخشی از نقش‌برجسته‌های سنگ‌قبرهای تاریخی استچاک دیده می‌شود که از مهم‌ترین نمادهای میراث فرهنگی و هنری بوسنی و هرزگوین به شمار می‌روند.