عصر تراکنش ۸۴ / در طول تاریخ، فضای پرداخت جهانی بیش از هر چیزی تحتتأثیر فناوریهای روز بوده است. پول نقد در همه شکلها و حالتهایش به مدت یک قرن و در طول دوران صنعتی بر فضای پرداخت حاکم بود. فناوری الکترونیک آنالوگ در قرن بیستم آمد تا از فرمانروایی کارتها در این فضا پشتیبانی کند. ظهور اینترنت و تجارت الکترونیک در اواخر دهه 1990 باعث شکلگیری شیوههای پرداخت جایگزین شد. امروزه نوآوریهای دیجیتال مجموعهای همواره در حال گسترش از انواع پرداختها را ایجاد میکنند. اکنون گزینههای پیش روی مصرفکنندگان برای پرداخت، بیشتر از همیشه است و ما در حال ورود به عصری هستیم که عامل تأثیرگذار اصلی نه فناوری بلکه افراد است. به عصری وارد میشویم که انتخاب، پیشران اصلی فضای پرداخت است. مصرفکنندگان و انتخابهای جمعیشان محور جدید پرداخت و نیرویی زنده هستند که فروشندگان را به بهینهسازی گزینههای پرداختشان وادار میکنند.
عصر انتخاب کنونی عصری با فرصتهای نامحدود برای مصرفکنندگان، فروشندگان و صنعت پرداختی است که آنها را به یکدیگر وصل میکند. در عصری که افراد عامل تأثیرگذار اصلی در پرداختها هستند، تحولآفرینی موتور ایجاد فرصت است. در این عصر جدید، صنعت پرداخت با نگاه به آیندهای که در آن باید به مجموعه متنوعی از نیازهای ناشی از تلاقی انتخابهای متمایز پاسخ دهد، خود را بازآفرینی میکند. این عصر، ترکیبی واقعی از گذشتهای است که در آن کارت و پول نقد نقشهای جدید (و همچنان بسیار مهمی) را در قالبهای مرسوم و قالبهای دیجیتال جدید میپذیرند. هنوز در ابتدای این عصر جدید هستیم. این متن ترجمهای است از مقالهای از ورلدپی درباره فرصتهای نامحدود عصر جدید پرداخت تحتتأثیر افراد و درواقع دربرگیرنده بینشهای کلیدی نهمین نسخه از گزارش جهانی پرداخت (GPR 2024) ورلدپی است.
شیوههای پرداخت جهانی
کیف پولها پرشتابترین شیوه پرداخت در تجارت الکترونیک هستند و پیشبینی میشود تا سال 2027 نرخ رشد مرکب سالانهشان 15درصد باشد. همچنین برآورد میشود سهم کارتهای اعتباری و نقدی از تراکنشهای تجارت الکترونیک بهعنوان شیوه پرداخت مستقیم تا سال 2027 کمی کاهش یابد. با این حال بیشتر این «کاهش» تغییر هزینهکرد کارتی به استفاده از کارتها در کیف پولهای دیجیتال است. کیف پولهای دیجیتال برتری جهانی خود در حوزه تجارت الکترونیک را حفظ کردهاند و در سال 2023 به 50درصد ارزش تراکنشهای جهانی رسیدند.
پرداختهای حساببهحساب همچنان در برخی بازارها مثل برزیل، هند و لهستان رشد میکنند و این رشد روند رشد آهستهتر در بازارهای بزرگ تحت سلطه کارت مثل بریتانیا و ایالات متحده را جبران میکند. پیشبینی میشود ارزش تراکنشهای حساببهحساب تا سال 2027 با نرخ رشد مرکب سالانه 14درصدی رشد کند و در این مدت به سهم جهانی 1درصدی برسد.
ارزش جهانی تراکنشهای «الان بخر، بعداً پرداخت کن» از 2022 به 2023 حدود 18درصد افزایش یافت و به سهم 5درصدی از هزینهکرد جهانی تجارت الکترونیک یا بیش از 316 میلیارد دلار رسید. پیشبینی میکنیم تا سال 2027 این بخش نرخ رشد مرکب سالانه 9درصدی داشته باشد که برابر با نرخ رشد جهانی کل تجارت الکترونیک است و درنتیجه این بخش سهم جهانی 5درصدیاش را تا سال 2027 حفظ خواهد کرد.
در سال 2023 کریپتوکارنسیها (با 0.2درصد، حدود یازده میلیارد دلار)، پسپرداخت (با 0.3درصد، حدود بیست میلیارد دلار) و پیشپرداخت (با 0.3درصد، حدود 17.5 میلیارد دلار) هرکدام سهمی کمتر از 0.5درصد از ارزش تراکنشهای جهانی تجارت الکترونیک را داشتند.
در سال 2023 کیف پولهای دیجیتال برتریشان را در حوزه پرداختهای جهانی در پایانه فروش گسترش دادند. کیف پولها سهمی حدوداً 30درصدی یا بیش از 10.8 تریلیون دلاری از ارزش تراکنشهای پایانههای فروش جهان داشتند. کیف پولهای دیجیتال همچنین با پیشبینی نرخ رشد مرکب سالانه 16درصدی تا سال 2027 پرشتابترین شیوه پرداخت در پایانههای فروش هستند و برآورد میشود در این سال کیف پولها حدود 19.6 تریلیون دلار از هزینهکرد در پایانههای فروش را به خود اختصاص دهند.
کارتهای اعتباری و نقدی همچنان بیشترین بار را در پایانههای فروش سراسر جهان برعهده دارند و در کنار هم حدود نیمی از کل ارزش تراکنشهای پایانه فروش را به خود اختصاص میدهند. در سال 2023 کارتهای اعتباری سهمی 27درصدی (بیش از 10 تریلیون دلاری) و کارتهای نقدی سهمی 23درصدی (بیش از 8.3 تریلیون دلاری) از هزینهکرد جهانی در پایانههای فروش داشتند.
استفاده از پول نقد همچنان در سال 2023 کاهش یافت و 16درصد هزینهکرد جهانی در پایانههای فروش (معادل حدود شش تریلیون دلار) به این شیوه اختصاص داشت که نشاندهنده کاهش 8درصدی ارزش تراکنشهای این شیوه در مقایسه با سال 2022 بود. پیشبینی میشود تا سال 2027 سهم پول نقد با نرخ رشد مرکب سالانه منفی 6درصدی کاهش یابد و سهم این شیوه در هزینهکرد جهانی در پایانههای فروش به 11درصد (بیش از 4.6 تریلیون دلار) برسد.
کیف پول دیجیتال؛ انتخاب اصلی افراد برای پرداخت
کیف پول دیجیتال در سال 2023 انتخاب اصلی افراد برای پرداخت باقی ماند و درمجموع چهارده تریلیون دلار از هزینهکرد مصرفکنندگان در کانالهای مختلف با این شیوه انجام شد. اکنون کیف پول شیوه پرداخت اصلی در تجارت الکترونیک در مناطق آسیااقیانوسیه، اروپا و آمریکای شمالی است و پیشبینی میشود تا سال 2027 در تمام مناطق جهان به شیوه پرداخت اصلی در تجارت الکترونیک تبدیل شود.
پایانههای فروش آسیااقیانوسیه همچنان با مناطق دیگر متفاوت است و در این منطقه 50درصد هزینهکرد مصرفکنندگان از طریق کیف پول انجام میشود که بیشتر از هر منطقه دیگری است. پیشبینی میشود تا سال 2027 کیف پول دیجیتال شیوه پرداخت اصلی در پایانههای فروش در آمریکای لاتین و خاورمیانه و آفریقا شود؛ بازارهایی که پیشتر پرداخت کارتی در آنها غالب نبوده است. کیف پول بهسرعت در حال جبران عقبماندگیاش در بازارهای تحت سلطه پرداخت کارتی است و پیشبینی میشود نرخ رشد مرکب سالانه برای کیف پول تا سال 2027 در اروپا 24درصد و در آمریکای شمالی 23درصد باشد.
اکنون کیف پول شیوه پرداخت اصلی در تجارت الکترونیک در مناطق آسیااقیانوسیه، اروپا و آمریکای شمالی است و پیشبینی میشود تا سال 2027 در تمام مناطق جهان به شیوه پرداخت اصلی در تجارت الکترونیک تبدیل شود.
برندگان رقابت کیف پول دیجیتال
رقابت برای کسب سهمی از بازار جهانی تقریباً چهارده تریلیون دلاری کیف پول دیجیتال برندهای بزرگ صنایع مختلف مثل تولیدکنندگان تلفن هوشمند، مارکتپلیسهای تجارت الکترونیک، شبکههای بانکی و فینتکهای جهانی را جذب کرده است.
تولیدکنندگان تلفن هوشمند و ارائهدهندگان سیستمعامل با قابلیت ارائه اپلیکیشنهای کیف پول دیجیتال بومی از قبل بارگذاریشده روی دستگاههای موبایل مصرفکنندگان نسبت به رقیبها مزیتی دارند. رهبران جهانی صنعت تولید تلفن هوشمند مثل اپل، گوگل و سامسونگ رهبران جهانی ارائه کیف پول دیجیتال هم هستند.
پلتفرمهای تجارت الکترونیک مطرح جهان راهحلهای کیف پول خود را نهتنها در پلتفرمهای خود، بلکه در سایتهای شخص ثالث هم پیادهسازی کردهاند. Mercado Pago از Mercado Libre (در آمریکای لاتین)، آمازونپی از آمازون (در سطح جهانی)، Rakuten Pay از Rakuten (در سطح جهانی) و ShopeePay از Shopee (در آسیااقیانوسیه) همه جزو رهبران بازارهایی هستند که در آنها فعالیت میکنند.
فینتکها و سوپراپها از موفقترین برندهای جهان در زمینه کیف پولهای دیجیتال هستند. علیپی و ویچتپی نیروهای غالب بزرگترین و تأثیرگذارترین بازار کیف پول جهان در چین هستند. Paytm از رهبران بازار پرشتاب پرداخت دیجیتال در هند است و پیپل مستقر در ایالات متحده یکی از معدود کیف پولهایی است که رد پایی واقعاً جهانی دارد.
بانکها و شبکههای بانکی با کیف پولهای خود به دنبال حفظ نفوذشان در پرداختهای مصرفکنندگان هستند. MobilePay از Danske Bank کیف پولی پیشگام در دانمارک و فنلاند است؛ BKM Express به کنسرسیومی متشکل از سیزده بانک ترکیه خدمات کیف پول ارائه میدهد و MODO در آرژانتین با عنوان «کیف پول بانکها» شناخته میشود. همچنین، به دنبال موفقیت اپ شخصبهشخص Zelle، بانکهای بزرگ آمریکایی قرار است اپ پرداخت شخصبهشرکت Paze را در سال 2024 راهاندازی کنند.
کیوآرکدها و تعاملپذیری؛ عامل محرک استفاده از کیف پول
در کشورهایی خارج از آمریکای شمالی و اروپا، بهویژه در آسیای جنوب شرقی که تعاملپذیری سیستم پرداخت محرک پذیرش کیف پول است، شاهد استفاده قابل توجهی از کیوآرکدها هستیم. Juniper Research پیشبینی میکند در بازار آسیای جنوب شرقی پرداختها با کیوآرکد تا سال 2028 بیش از 590درصد رشد کند.
موفقیت علیپی و ویچتپی در چین با قطعیت نشان داد که کیوآرکدها میتوانند باعث پذیرش انبوه پرداختهای دیجیتال از سوی مصرفکنندگان شوند. ترکیب این دو شیوه پرداخت حدود 90درصد از بیش از 7.5 تریلیون دلار تراکنش کیف پول دیجیتال را در چین پردازش میکنند.
پرداخت با کیوآرکد بهواسطه سادگی، استانداردسازی، کمهزینه بودن اداره آن برای فروشندگان و پشتیبانی بانکهای مرکزی از زیرساختهای پشتوانه، در آسیای جنوب شرقی فراگیر شده است. پرداخت مبتنی بر کیوآرکد برای فروشندگان کمهزینه است، زیرا هیچ نیازی به تجهیزات ویژهای مثل پایانه فروش ندارد. استانداردسازی کیوآرکدها باعث شده فروشندگان برای پذیرش پرداخت از کیف پولهای مختلف فقط به یک کیوآرکد نیاز داشته باشند.
سیستمهای پرداخت آنی بانکهای مرکزی و انجمنهای بانکی (مثل BI-FAST در اندونزی، UPI در هند، DuitNow در مالزی، BancNet در فیلیپین، PayNow در سنگاپور و PromptPay در تایلند) زیرساختهای لازم برای استفاده از کیوآرکد را فراهم میکنند، به مدرنسازی سیستمهای پرداخت کمک میکنند، وابستگی به پول نقد را کاهش میدهند و فراگیری مالی را بهبود میبخشند.
همکاری بانکهای مرکزی آسیای جنوب شرقی از طریق اتحادیه کشورهای جنوب شرق آسیا (آسهآن) در تلاش برای تقویت یکپارچهسازی و رشد اقتصادی منطقه، به بهبود تعاملپذیری فرامرزی کمک میکند. تلاشهای بخش خصوصی (ازجمله تلاشی که بهتازگی Alipay+ شروع کرد) نیز تعاملپذیری منطقهای کیف پولها را تقویت میکند.
کارتها نیز جایگاه خود را با قدرت حفظ میکنند
کارتهای اعتباری و نقدی سهمی از پرداختها را به کیف پولهای دیجیتال واگذار کردهاند، اما هنوز تا از دست دادن جایگاهشان فاصله زیادی دارند. کارتها بهعنوان ابزار پرداخت مستقیم در حال از دست دادن سهمشان در سطح جهان هستند؛ این اتفاق حتی در بازارهایی افتاده که از دیرباز کارتها در آنها غالب بودهاند. با وجود افزایش ارزش مطلق تراکنشها، کارتهای اعتباری و نقدی در فاصله سالهای 2020 و 2023 درمجموع سهمی از پرداختهای پایانه فروش را در استرالیا، کانادا، بریتانیا و ایالات متحده از دست دادند.
پرسشی منطقی و پرتکرار مطرح میشود: آیا کارتها سهمشان را به کیف پولهای دیجیتال میبازند؟ پاسخ مثبت است. پس آیا کارتها در حال از دست دادن جایگاهشان هستند؟ پاسخ این پرسش قطعاً منفی است.
بهویژه در بازارهایی که از دیرباز کارت در آنها غالب بوده، هزینهکرد «ازدسترفته» درواقع به استفاده در داخل کیف پولهای «گذرگاهی» و «توقفگاهی» مثل اپلپی، گوگلپی / گوگلوالت و پیپل انتقال یافته است.
در نظرسنجی از مصرفکنندگان پرسیدیم: «معمولاً چطور کیف پولتان را شارژ میکنید؟» پاسخهایشان بیشتر ترکیبی از پرداخت با کارتهای اعتباری و نقدی داخل کیف پولها بود که با کارتهای فیزیکی خارج از کیف پولها انجام میشود.
پیشبینی میشود کارتها عملکرد خوبی داشته باشند
با توجه به تخمین هزینهکرد داخل کیف پولها براساس نتایج نظرسنجیمان، پیشبینی میکنیم کارتها تا سال 2027 سهمشان را در مقدار ثابتی حفظ کنند. درواقع یعنی در سال 2027 در این بازارهای تحت سلطه کارت، کارتها سهمی تقریباً 80درصدی از ارزش تراکنشهای پایانه فروش خواهند داشت.
کیف پولها نحوه استفاده مصرفکنندگان از کارتها در بازارهای تحت سلطه کارت را تغییر میدهند، اما دادههای نظرسنجی ما نشان میدهد که تغییری اساسی در سهم تراکنش ایجاد نمیکنند. شاید این وضعیت در آینده و با افزایش سهم شیوههای حساببهحساب و BNPL در شارژ کیف پول تغییر کند، اما به نظر میرسد کارتها تا سالهای زیادی جایگاه (و در بسیاری از بازارها غلبه) خود را حفظ خواهند کرد.
چالش حساببهحساب در بازارهای تحت سلطه کارت
پرداخت حساببهحساب همچنان در بازارهای سراسر جهان در حال رشد است. در سال 2023 حساببهحساب شیوه پرداخت پیشگام در تجارت الکترونیک در کشورهای فنلاند، مالزی، هلند، نیجریه، نروژ، لهستان، سوئد و تایلند بود. پرداختهای حساببهحساب متکی به سیستمهای پرداخت آنی در حال متحول کردن چشمانداز پرداخت در اقتصادهای نوظهور بزرگی مثل برزیل و هند هستند.
در بازارهای نوظهوری که دولتها با قدرت از سامانههای حساببهحساب بهعنوان راه تقویت فراگیری مالی و ترویج پرداختهای دیجیتال پشتیبانی میکنند، این سامانهها موفق شدهاند. در بازارهای توسعهیافته، طرحهای همکاری بانکها استفاده از سامانههای حساببهحساب را ترویج میکنند.
رشد حساببهحساب در بازارهای تحت سلطه کارت مثل استرالیا، کانادا، بریتانیا و ایالات متحده بسیار کندتر بوده است. عامل انگیزش فروشندگان مشهود است؛ آنها میل زیادی به هزینه کمتر پذیرش پرداخت از طریق حساببهحساب دارند.
با این حال اینکه چه چیزی میتواند به مصرفکنندگان انگیزه بدهد که به پرداختهای حساببهحساب روی بیاورند کمتر مشهود است. مصرفکنندگان از کارتها راضی هستند؛ شاهد این ادعا بیش از بیست تریلیون دلار هزینهکرد با کارتهای اعتباری و نقدی در سال 2023 است. موفقیت کارتهای پرداخت تا حد زیادی به دو عامل متکی است که مصرفکنندگان بیشازپیش خواستار آنها هستند: اعتماد در خرید و پاداشهای وفاداری.
سامانههای پرداخت حساببهحساب باید این معماهای اعتماد و پاداش را حل کنند تا تأثیر معنیداری بر رفتار مصرفکنندگان در بازارهای تحت سلطه کارت بگذارند. پاداش وفاداری و جلوگیری از کلاهبرداری اکنون خدماتی هستند که واسطهها (شبکههای کارت، نهادهای مالی و ارائهدهندگان خدمات پرداخت) ارائه میدهند. منابع مالی لازم برای ارائه این خدمات از کارمزدهای تبادل پرداختی فروشندگان تأمین میشود. سامانههای حساببهحساب به شکلی طراحی شدهاند که واسطههای کمی دارند یا اصلاً واسطهای ندارند و درنتیجه هیچ سازکار بازگشت وجهی در آنها تعبیه نشده است؛ چنین سازکاری در سامانههای پرداخت کارتی نقش بسیار مهمی دارد. چه کسی به مصرفکنندگان خدمات جلوگیری از کلاهبرداری ارائه میدهد؟ مصرفکنندگان با چه انگیزهای از پاداشهای وفاداری صرفنظر میکنند؟ طرحهای رگولاتوری برای ترویج بانکداری باز و ارائه سیستمهای پرداخت آنی جدید به دنبال تغییر این معادله در بازارهای مصرفی بزرگ با نفوذ کارت بالا هستند. البته تاکنون که موفق نشدهاند.
در استرالیا رئیس بانک ذخایر کشور، میشل بولاک، ناراحتیاش از تأخیرها در پذیرش پلتفرم پرداخت جدید و PayTo، سرویس Push Payment این بانک برای خریدهای مصرفکننده از کسبوکار را علنی کرده است. هزینههای بیشتر و تجربه کاربری ضعیف نگرانیهایی را درباره کاربرد پرداختهای حساببهحساب در میان ارائهدهندگان سیستمهای پرداخت موروثی ایجاد کرده است. برآوردهای سال 2023 حاکی از کاهش سهم حساببهحساب به 5درصد ارزش تراکنشهای تجارت الکترونیک است، در حالی که نرخ رشد مرکب سالانه متعادل 9درصدی تا سال 2027 نشاندهنده پذیرش تدریجی حساببهحساب است و میتواند در بازبینیهای بعدی افزایش یابد.
در کانادا، پیادهسازی سیستم پرداخت فوری Payment Canada’s Real Time Rail یا RTR دوباره در سال 2023 با تأخیر روبهرو شد. در پایان این سال هیچ جدول زمانی مشخصی برای عرضه این سیستم ارائه نشد. بررسیهای بیشتر درباره این سیستم در حال انجام است. با ارزیابی دوباره، برآوردها و پیشبینیهای قبلی درباره ارزش پرداختهای حساببهحساب در کانادا کاهش یافتند.
در ایالات متحده پذیرش FedNow در اولین سال فعالیتش تقریباً حداقلی بوده است. همزمان به نظر میرسد حضور FedNow باعث افزایش پذیرش خدمات پرداخت آنی The Clearing House، رقیب FedNow در بخش خصوصی شده است. با توجه به اینکه پیادهسازیهای معدودی از موارد استفاده جذاب مصرفکننده به کسبوکار در چشمانداز دیده میشود، برآوردها و پیشبینیهای مربوط به پرداخت حساببهحساب بازبینی شده و کاهش یافتهاند.
در این شرایط، دولت بریتانیا در سال 2023 تهیه گزارشی را سفارش داد که در آن بررسی شود چطور میتوان بهطور کلی پرداخت و بهطور ویژه بانکداری باز را در بریتانیا بهبود بخشید. پذیرش حساببهحساب در بریتانیا همچنان کم است و تاکنون هیچ تهدیدی برای تسلط کارت در این بازار محسوب نشده است. اگر طرح دولت بریتانیا موفق شود، تا سال 2027 سهم ارزش تراکنشهای حساببهحساب میتواند به 8 تا 10درصد هزینهکرد تجارت الکترونیک برسد.
طرح پرداخت اروپایی یا EPI در سپتامبر 2023 کیف پول دیجیتال اروپایی جدیدی به نام Wero را راهاندازی کرد که هدف آن ترویج پرداختهای حساببهحساب آنی در اروپا بود. EPI در اکتبر 2023 خبر از اکتساب راهحل پرداخت هلندی iDEAL و ارائهدهنده پرداخت حساببهحساب لوکزامبورگی Payconiq داد. پروژه بلندپروازانه P27 کشورهای نوردیک در آوریل 2023 بعد از آن متوقف شد که کشورهای عضو پشتیبانیشان را لغو کردند و از ادامه پروژه سر باز زدند.
رشد حساببهحساب در اروپا تا حد زیادی به موفقیت پیشنهادهای جدید کمیسیون اروپا بستگی دارد که با هدف پیشبرد بانکداری باز در اکتبر 2023 منتشر شد. این پیشنهادها شامل الزام جدیدی برای بانکها به ارائه رابط بانکداری باز و اطلاعات وضعیت پرداخت مبتنی بر API به ارائهدهندگان شخص ثالث میشود.
مصرفکنندگان به BNPL جذب میشوند
در سال 2023، شرکتهای «الان بخر، بعداً پرداخت کن» همچنان با نرخهای بهره بالا، رگولیشن در شرف وقوع، ارزشگذاریهای کمتر و تغییر ذهنیت سرمایهگذاران از ذهنیت رشد به هر قیمتی به ذهنیت خواستار سودآوری کوتاهمدت به چالش کشیده شدند. چالشهای پیش روی شرکتهای BNPL در زمینه مدل کسبوکار نتیجه کاهش محبوبیت این شیوه پرداخت نزد مصرفکنندگان نیست. اتفاقاً در سال 2023 تقاضای مصرفکنندگان برای BNPL به بیشترین مقدار خود رسید. در حالی که بسیاری از شرکتهای BNPL با این چالشها دستوپنجه نرم میکنند، بانکها، فینتکها، شرکتهای بزرگ فناوری و پلتفرمهای تجارت الکترونیک همچنان BNPL را به خدماتشان اضافه میکنند تا به تقاضای پایدار مصرفکنندگان پاسخ دهند.
بانکها، شرکتهای بزرگ فناوری، خردهفروشها و رگولاتورها BNPL را به جریان اصلی حوزه اعتبار میآورند. با وجود این بادهای مخالف پرحاشیه، ارزش تراکنشهای BNPL از 2022 تا 2023 رشد 18درصدی داشت. پیشبینی ما برای BNPL رشد مرکب سالانه 9درصدی در تجارت الکترونیک جهانی تا سال 2027 است که معادل رشد کل تجارت الکترونیک است.
بادهای مخالف برندگان و بازندگان حوزه BNPL را غربال میکنند
هرچند شرکتهای BNPL صرف ممکن است در کوتاهمدت بهواسطه نرخهای بهره بالا با چالش مواجه شوند، دستهای از فینتکها، بانکها، شرکتهای بزرگ فناوری، پلتفرمهای تجارت الکترونیک و سوپراپها همچنان BNPL را به پیشنهادهای اعتباریشان اضافه میکنند تا به تقاضای پایدار مصرفکنندگان برای این شیوه پرداخت پاسخ دهند.
برندگان رقابت BNPL آنهایی هستند که BNPL برایشان مدل کسبوکار اصلی نیست. ارائهدهندگان اصلی BNPL فینتکها (PayPal Pay in 4)، شرکتهای بزرگ فناوری (Apple Pay Later)، بانکها (My Chase Plan و NAB Pay Later) و شبکههای کارت (Visa Installments و Mastercard Installments) هستند. گوگل در دسامبر 2023 اعلام کرد قصد دارد برای ارائه خدمات BNPL از طریق کیف پول گوگلپی با Affirm و Zip مشارکت کند. حتی بزرگترین و شناختهشدهترین برندهای BNPL جهان نیز به کسبوکارشان تنوع بخشیدهاند و از BNPL صرف به پلتفرمهای خرید تبدیل شدهاند (Klarna) یا طیف گستردهای از خدمات اعتباری متعارف را ارائه میدهند (Afterpay، Affirm و Zip).
حتی اگر در مطلوبترین شرایط اقتصاد کلان و بخشی قرار داشته باشیم، مشخص نیست مدل ارائه BNPL صرف موفق شود یا خیر. چالشهای سال 2023 باعث توقف کامل فعالیت چندین شرکت BNPL ازجمله Openpay و Latitude Pay در استرالیا، Laterpay در آلمان، myIOU در مالزی، Zest در هند و Pace در سنگاپور شد.
هرچند برخی نقشآفرینان مثل Zip و Clearpay (برند اروپایی Afterpay) در حال خروج از بازار اروپا هستند، دیگران مثل Klarna فرصت را غنیمت شمرده و با تداوم تقاضا برای خدمات BNPL گسترش یافته و سهم بازار بیشتری گرفتهاند. Klarna با گزارش سود فصلی فصل سوم 2023 خبرهای مثبتی ارائه داد.
سرعت رشد تجارت الکترونیک در جهان کاهش یافته است
ارزش جهانی تجارت الکترونیک در سال 2023 از 6.1 تریلیون دلار بیشتر شد و حالا با سرعتی معادل دوبرابر سرعت رشد پایانه فروش در جهان رشد میکند. پیشبینی میشود تجارت الکترونیک تا سال 2027 با نرخ رشد مرکب سالانه 9درصدی رشد کند (این رقم برای پایانه فروش 4درصد است). درنتیجه سهم تجارت الکترونیک از کل تجارت همچنان در حال افزایش است و در سال 2023 به 14.4درصد رسید و پیشبینی میشود تا سال 2027 به 17درصد برسد. در زمینه تجارت الکترونیک برای اروپا و آمریکای شمالی نرخهای رشد تکرقمی بالا (به ترتیب 8 و 7 درصد) و برای آسیااقیانوسیه، آمریکای لاتین و خاورمیانه و آفریقا نرخهای رشد دورقمی (به ترتیب 11، 12 و 14 درصد) پیشبینی میشود.
سرعت رشد جهانی تجارت الکترونیک دوبرابر پایانه فروش است
کیک تجارت الکترونیک جهان در سال 2023 در مقایسه با 2022 به مقدار 10درصد (معادل نیم تریلیون دلار آمریکا) بزرگتر شد و به 6.1 تریلیون دلار ارزش تراکنش رسید.
پیشبینی میشود تجارت الکترونیک تا سال 2027 با نرخ رشد مرکب سالانه 9درصدی بزرگتر شود (این رقم برای پایانه فروش 4درصد است) و تا این سال ارزش تراکنش در این حوزه به حدود 8.8 تریلیون دلار برسد.
برای اروپا و آمریکای شمالی رشد تکرقمی بالا و برای آسیااقیانوسیه، آمریکای لاتین و خاورمیانه و آفریقا رشد دورقمی پیشبینی میشود.
پول نقد همچنان جایگاه و اهمیتش را حفظ میکند
در سطح جهان ارزش تراکنشهای نقدی با نرخ منفی 8درصدی نسبت به سال قبل کاهش یافت و از 6.7 تریلیون دلار در سال 2022 به 6.1 تریلیون دلار در سال 2023 رسید. پیشبینی میکنیم ارزش تراکنشهای نقدی جهانی همچنان تا سال 2027 با نرخ رشد مرکب سالانه منفی 6درصدی کاهش یابد و در این سال به حدود 4.7 تریلیون دلار یا 11درصد ارزش تراکنشهای پایانه فروش در جهان برسد.
نقش در حال تغییر، متنوع و حیاتی پول نقد
در سال 2023 در دوازده بازار از چهل بازار بررسیشده در این گزارش، پول نقد شیوه پرداخت اصلی در تراکنشهای پایانه فروش بود؛ این بازارها آرژانتین، کلمبیا، ژاپن، مالزی، مکزیک، نیجریه، فیلیپین، پرو، لهستان، اسپانیا، تایلند و ویتنام بودند. پیشبینی میکنیم که پول نقد تا سال 2027 فقط در پنج بازار کلمبیا، مکزیک، نیجریه، پرو و اسپانیا همچنان شیوه پرداخت اصلی باشد.
حتی در آلمان که پول نقد کاربرد زیادی دارد، در سال 2023 کارتهای نقدی (با 38درصد) از پول نقد (با 36درصد) پیشی گرفتند و به شیوه پرداخت اصلی مصرفکنندگان آلمانی در پایانههای فروش تبدیل شدند. میزان استفاده از پول نقد از 4درصد ارزش تراکنشها در نروژ تا 55درصد ارزش تراکنشها در نیجریه متغیر بود.
با این حال پول نقد همچنان ابزار پرداخت حیاتی میلیاردها مصرفکننده در سراسر جهان است. در بسیاری از بازارها مصرفکنندگان کمدرآمدتر، افراد محروم یا کمتر برخوردار از خدمات بانکی، به نسبت بیشتر از پول نقد استفاده میکنند. در دورههایی که تورم زیاد است و بحران هزینه زندگی وجود دارد، مصرفکنندگان از طبقههای درآمدی مختلف به پول نقد بهعنوان ابزار کنترل بودجه متوسل میشوند. از این رو گروههای حامی مصرفکننده برای محافظت از توانایی افراد در دسترسی به پول نقد لابیگری میکنند و کمپین راه میاندازند.
در سال 2023 در یکی از هر چهار بازار بررسیشده در این گزارش سهم پول نقد کمتر از 10درصد ارزش تراکنشهای پایانه فروش بود؛ این بازارها استرالیا، کانادا، چین، دانمارک، فنلاند، هنگکنگ، هلند، نیوزیلند، نروژ و سوئد بودند.
پیشبینی میکنیم تا سال 2027 میزان استفاده از پول نقد در پنج کشور دیگر شامل فرانسه، سنگاپور، کره جنوبی، بریتانیا و ایالات متحده نیز به زیر آستانه 10درصد ارزش تراکنشها برسد.
ارزش تراکنشهای کارتهای پیشپرداخت در سال 2024
کارتهای پیشپرداخت در اکوسیستم پرداخت جهانی نقش مهمی ایفا میکنند و پیشبینی میشود در سال 2024 ارزش جهانی تراکنشهای این کارتها در همه کانالها از یک تریلیون دلار عبور کند. امروزه کارتهای پیشپرداخت بهواسطه ارائه طیف گستردهای از موارد استفاده رونق دارند: از آنها بهعنوان کارت هدیه با برچسب شخصی، کارتهای قابل شارژ با کاربری عمومی و برای واریز مستقیم حقوق و توزیع مزایای دولتی استفاده میشود. کارتهای پیشپرداخت برای فروشندگان، کسبوکارها، فینتکها، بانکها و شبکههای کارت کاربرد دارند.
مهمتر از همه اینکه کارتهای پیشپرداخت برای مصرفکنندگان بسیار مفیدند. این کارتها با فراهم کردن ابزار پرداخت الکترونیک راحت برای مصرفکنندگان محروم و کمتر برخوردار از خدمات بانکی به بهبود فراگیری مالی کمک میکنند. ضمن اینکه برای مصرفکنندگان حساس به حریم خصوصی و نگران از افشای اطلاعات شخصی در نشت دادهها، محرمانگی اطلاعات فراهم میکنند. همچنین، بهعنوان هدیه، برای مصرفکنندگانی که میخواهند مخارجشان را کنترل کنند، گردشگران، افرادی که سفرهای کاری انجام میدهند و کارگران مهاجر نیز مفیدند.
کارتهای پیشپرداخت در بازارهای متنوع نقشهای بسیار مهمی ایفا میکنند
کارتهای پیشپرداخت از دیرباز میان مصرفکنندگان ایتالیایی حساس به حریم خصوصی محبوب بودهاند. اداره پست ایتالیا Postepay را ارائه میدهد که کارت پیشپرداخت قابل شارژ محبوبی همراه با برند مشترک ویزا یا مسترکارت است. از Postepay میتوان در فروشگاهها، فضای آنلاین و خودپردازهای داخلی و خارجی استفاده کرد. Postepay در چشمانداز پرداخت ایتالیا نقش بسیار تأثیرگذاری دارد؛ درواقع در مقایسه با همه بازارهای گزارش ما، کارتهای پیشپرداخت در ایتالیا بیشترین سهم را در ارزش تراکنشهای آنلاین و فروشگاهی دارند.
GrabPay در فیلیپین GrabPay Card را ارائه میدهد که کارت پیشپرداخت دیجیتالی با برند مسترکارت است که میتوان از آن برای خریدهای آنلاین و پرداخت حق اشتراکهای دیجیتال استفاده کرد. دارندگان این کارتها در ازای خریدهایشان امتیاز پاداش Grab دریافت میکنند.
در هنگکنگ Octopus با مسترکارت همکاری کرده است تا نوعی کارت پیشپرداخت مجازی بهنام Octopus Wallet ارائه دهد. این کارت به یک حساب پرداخت کیف پول دیجیتال Octopus وصل است و به دارنده کارت امکان خرید از همه پذیرندگان مسترکارت در جهان را میدهد.
در ترکیه، استفاده از کارتهای پیشپرداخت در بین جمعیت محروم از خدمات بانکی در حال افزایش است. بانکهای بزرگ با هدف فراهم کردن دسترسی به خدمات مالی، کارتهای پیشپرداخت ارائه میدهند. برای مثال از کارت Bonus Piu متعلق به Garanti BBVA میتوان برای برداشت پول نقد و خرید فروشگاهی و آنلاین استفاده کرد.
افزایش فراگیری مالی خبر از افول پسپرداخت میدهد
شیوههای پسپرداخت سالهای بسیاری به مصرفکنندگان کمک میکردند خریدشان را آنلاین انجام دهند و بعد از سفارش هزینه کامل آن را با استفاده از بارکد، کیوآرکد یا پین منحصربهفردی در یک فروشگاه فیزیکی یا خودپرداز وابسته پرداخت کنند. اکثریت مطلق سفارشهای پسپرداخت با پول نقد پرداخت میشوند؛ البته ممکن است شیوههای پرداخت فروشگاهی دیگری نیز در دسترس باشد.
هرچند در سال 2023 پسپرداخت فقط 0.3درصد از ارزش تراکنشهای تجارت الکترونیک را به خود اختصاص داده بود، هنوز این شیوه در آمریکای لاتین طرفدار زیادی دارد و بهواسطه برندهای محبوبی مثل PagoEfectivo در پرو، OXXO در مکزیک، Efecty در کلمبیا، Boleto Bancário در برزیل و Pago Facil و Rapipago در آرژانتین، در سال 2023 حدود 4درصد از ارزش تراکنشهای تجارت الکترونیک این منطقه را به خود اختصاص داد.
با این حال رشد این روند دیگر متوقف شده و در چند سال گذشته شاهد افول تدریجی پسپرداخت با نرخ رشد مرکب سالانه منفی 13درصدی در فاصله سالهای 2019 و 2023 بودهایم. بیشترین افول پسپرداخت در آرژانتین (با نرخ رشد مرکب سالانه 45- درصدی از 2019 تا 2023) و در برزیل (با نرخ 35- درصدی) مشاهده شده است. این روند نزولی همان مسیر پول نقد را طی میکند که سهمش از تراکنشهای پایانه فروش در پنج سال گذشته نصف شده است (در این منطقه سهم پول نقد در تراکنشهای پایانه فروش از 58درصد در سال 2019 به 28درصد در سال 2023 کاهش یافته است).
کاهش استفاده از پسپرداخت با پذیرش شیوههای پرداخت دیجیتال، کاهش اتکا به پول نقد و بهبود فراگیری مالی در این منطقه همزمان شده است. شیوههای پرداخت پسپرداخت اغلب به نیاز مصرفکنندگان محروم یا کمتر برخوردار از خدمات بانکی پاسخ میدهند. تلاشها برای افزایش دسترسی به خدمات مالی بهبود چشمگیری در فراگیری مالی در منطقه آمریکای لاتین ایجاد کرده است. براساس دادههای بانک جهانی، جمعیت محروم از خدمات بانکی آرژانتین از 67درصد در سال 2011 به 28درصد در سال 2021 کاهش یافته است؛ این رقم در برزیل از 44درصد در سال 2011 به 16درصد در سال 2021 رسیده و در کلمبیا از 70درصد در سال 2011 به 40درصد در سال 2021 رسیده است. انتظار میرود این روند ادامه یابد و تقاضا برای پسپرداخت را بیشازپیش کاهش دهد.
حق انتخاب؛ مهمترین مسئله مصرفکنندگان خرد
مقوله پرداخت اکنون بیش از همیشه شخصی است، زیرا نحوه پرداخت مصرفکنندگان بسته به مکان جغرافیایی و شرایط اقتصادی شخصی و آنچه میخرند تغییر میکند. ترجیحهای مصرفکننده هرقدر که تأثیرگذار باشند، باز هم فقط یک نیرو در میان نیروهای بسیاری هستند که باعث چندپارگی بیشتر در اکوسیستم پرداخت جهانی میشوند. پیشرفتهای فناوری، شرایط اقتصاد کلان، وضعیت سیاسی و ماهیت طرحهای رگولاتوری همه تأثیر چشمگیری روی سیر تکامل فضای پرداخت میگذارند. بهعلاوه این نیروها میتوانند باعث شکلگیری چشماندازهای پرداخت متفاوت در بخشهای عمودی متفاوت شوند.
با تداوم سیر تکامل خردهفروشی، پرداختها هر سال جذابتر میشوند. همهگیری ویروس کرونا به تحول دیجیتال سرعت بخشید و خریدارانی ایجاد کرد که بیشتر به تجربههای پرداخت نسل بعدی عادت دارند. امروزه پرداختهای خرد باید دستکم سریع، امن و آسان باشند، اما این ویژگیها دیگر بهتنهایی کافی نیستند. مصرفکنندگان درباره نحوه پرداخت، بنده انتخاب هستند و درنتیجه خردهفروشها باید بیشتر تلاش کنند تا به این تقاضای روزافزون پاسخ دهند.
شناخت مشتریان خرد اساس آمادگی برای هر نقطهای در سفر خرید مشتری است که میتواند حق انتخاب داشته باشد. این گزاره بهویژه در خردهفروشی اقلام و خدمات غیرضروری صادق است که در آن حذف همه موانع خرید برای نهایی کردن فروش حیاتی است. پرداختها بهشدت به موقعیت وابستهاند؛ هر تراکنش مجزایی شامل چندین عامل میشود که ممکن است به انتخاب شیوههای پرداخت متفاوت منجر شود.
ارائه حق انتخاب به مشتریان در خردهفروشی به معنی ارائه پرطرفدارترین شیوههای پرداخت است. برای بسیاری از افراد کارتها در رأس این فهرست قرار دارند. البته هرچند که کارتها در بسیاری از بازارها غالب هستند، در سال 2023 فقط کمی بیشتر از یکسوم ارزش تجارت الکترونیک جهان را به خود اختصاص داده بودند (22درصد برای کارتهای اعتباری، 12درصد برای کارتهای نقدی و 1درصد برای کارتهای پیشپرداخت). این کیف پولهای دیجیتال هستند که با اکثریت 50درصدی ارزش تراکنشهای تجارت الکترونیک جهان در سال 2023 در این فضا غالب هستند. پرداختهای حساببهحساب و BNPL نیز به ترتیب سهمی 7 و 5 درصدی از ارزش تراکنشهای تجارت الکترونیک جهان داشتند.
شیوههای پرداختی پیشنهادی خردهفروشان حتی میتواند عامل جذب مصرفکنندگان باشد؛ این مسئله پرداخت را به یکی از عناصر برجسته در موفقیت و حفظ مشتری تبدیل میکند. دادههای Baymard Institute نشان میدهد که 11درصد از خریداران آنلاین آمریکایی در سال 2023 به این دلیل سفارش آنلاینی را رها کردهاند که شیوه پرداخت دلخواهشان به آنها ارائه نشده بود. خیلی وقت است که میدانیم در تجارت الکترونیک، تجربه کاربری در زمینه پرداخت در نهایی کردن فروش و همچنین افزایش اندازه سبد خرید اهمیت بسیار زیادی دارد. حال که شیوههای پرداخت جایگزینی مثل BNPL محبوبیت پیدا کردهاند، این حرف را درباره فروش در فروشگاه نیز میتوان تکرار کرد. بدون شک خرید به شیوه BNPL در همه بخشها و دامنههای قیمتی امری عادی شده است. در نظرسنجی اخیر ورلدپی، 21درصد از خریداران خرد و 30درصد از افراد 27 تا 35ساله گفتند که در یک سال اخیر دستکم یکبار از BNPL استفاده کردهاند.
رویکرد اومنیچنل نیز برای ارائه حق انتخاب مناسب به مصرفکنندگان اهمیت بسزایی پیدا میکند. مصرفکنندگان اغلب از طریق سه کانال یا بیشتر خرید میکنند و پیوند زدن میان سفرهای خرید مختلفشان به تجربه کاربری بهتری منجر میشود و فرصتهای بهبودیافتهای برای فروش و طرحهای تشویقی ایجاد میکند. درواقع 68درصد خریداران به ما گفتند معتقدند تجربه اومنیچنل یکپارچه و کاربرپسند در آینده مهم خواهد بود؛ این باور نیاز به برقراری ارتباط کامل با مصرفکنندگان در سراسر جهانهای فیزیکی و دیجیتال را برجسته میکند.
با حسابشدهتر شدن رفتارهای هزینهکرد خریداران، خردهفروشان باید انتخابهایی را بررسی کنند که در همه بخشهای سفر مشتری به او ارائه میدهند و مطمئن شوند هر تعاملی فرصتی برای عمیقتر کردن وفاداری، معرفی محصولات جدید و ایجاد فرصتهای بیشفروشی فراهم میکند.
خریداران امروز خواهان انعطافپذیری هستند. ارائه حق انتخاب دیگر امری جذاب، اما غیرضروری نیست؛ برای راضی و وفادار نگه داشتن خریداران زیرک حیاتی است.
طوفان پرداختی برای ارائهدهندگان خدمات مالی
نوآوریهای هیجانانگیزی در پرداختهای خدمات مالی در حال انجام است. مطالبه مصرفکنندگان برای حق انتخاب در پرداخت، الزام رگولاتورها به شفافیت و خواسته سرمایهگذاران برای کسب بازده محرکهای این نوآوریها هستند.
بخش خدمات مالی از گذشته در نوآوری کند بوده و با چالشهای دوگانه نیاز به حفظ تعاملپذیری با فناوری موجود و محدود کردن تحولآفرینی توسط مشتری روبهرو بوده است. حتی در پیشرفتهترین بازارهای مالی نیز هنوز رایج است که مصرفکنندگان با چکهای کاغذی هزینه خدمات مالی را پرداخت کنند یا از سیستمهای پرداخت منسوخی استفاده کنند که تسویه تراکنشها در آنها چند روز طول میکشد.
با این حال فناوری چابکتر میشود و درها را برای نوآوری باز میکند. با افزایش سرعت نوآوری و هزینه نگهداری زیرساختهای فناوری اطلاعات، راهحلهای درونسازمانی جای خود را به پلتفرمهای شخص ثالث بهتر میدهند. وقتی هر دو گزینه «ساختن» و «خریدن» را داشته باشید، تغییر آسانتر میشود.
همه این نوآوریها در زمان مناسبی اتفاق میافتند، زمانی که مصرفکنندگان در پرداخت برای خدمات مالی خواستار همان تجربههای بینقصی هستند که در هنگام پرداخت برای قهوه یا رزرو آنلاین خودرو دارند. شرکتهای خدمات مالی نباید جریانهای پرداخت نهایی را فقط تا حدی بهبود بخشند که شبیه تجربههای رقیبهای دیگرشان در صنعت باشند. پرداختهای خدمات مالی باید تجربههای بینقصی باشند که بتوانند با تجربههایی رقابت کنند که مصرفکنندگان در همه سفرهای دیجیتالشان به آنها عادت کردهاند.
حال چه چیزی تغییر میکند؟ برخلاف خریدهای خرد که پرداختهای کارتی در آنها غالب هستند، تراکنشهای خدمات مالی از گذشته روش انتقالهای بانکی بودهاند. روشهای موروثی انتقال بانکی که اصلاً تجربه روانی نبودهاند، جای خود را به سیستمهای نوآورانهتری مثل پرداختهای حساببهحساب میدهند که هم از بانکداری باز و هم سیستمهای پرداخت آنی نوظهور بهره میبرند. در سال 2023 پرداختهای حساببهحساب سهم تخمینی 7درصدی از ارزش تراکنشهای تجارت الکترونیک جهان داشتند و پیشبینی میشود سهمشان تا سال 2027 به 8درصد برسد. راهحلهای حساببهحساب اغلب مزیتهایی مشابه پرداختهای کارتی (مثل پرداختهای تکرارشونده متغیر) دارند، اما در عین حال به فروشندگان تسویه آنی و مزیت بسیار مهم کارمزد تراکنش کمتر ارائه میدهند.
امنیت بهبودیافته کیف پولهای دیجیتال برای پرداختهای خدمات مالی ایدئال است. این گزاره بهویژه درباره تریدینگ خرد و غیرحرفهای صدق میکند. کیف پولها با احراز هویت دو عاملی و توکنیزاسیون درونی به مصرفکنندگان در برخورد با اطلاعات مالی شخصی تراکنشهای امنتر و آرامش خیال میدهند. فرقی نمیکند از چه شیوه پرداختی در کیف پولها استفاده میشود، سرعت، امنیت و راحتی کیف پولها هم به سود مصرفکنندگان و هم به سود شرکتهای خدمات مالی است.
شرکتهای خدمات مالی باید نوآوری کنند تا از مصرفکنندگانی عقب نمانند که در حال بازآفرینی فضای پرداخت هستند. ارائه گزینههای حساببهحساب و کیف پول دیجیتال تازه شروع کار است. تجربه مشتری در پرداختهای حوزه خدمات مالی باید بهقدری بهتر شود که با استاندارد جدید بالاتری مطابقت داشته باشد. مشوقهایی مثل پاداش میتوانند به تغییر رفتار مصرفکننده کمک کنند و وفاداری را نیز بهبود بخشند.
نرمافزار در حال تعاملپذیرتر و یکپارچهتر شدن است، دولتها در حال پیشبرد رگولیشن مطلوب خود هستند و نوآوریهای محصول بیشتری در بازار وجود دارند. پس ارائهدهندگان خدمات مالی باید به تقاضای فزاینده مصرفکنندگان برای تجربههای پرداخت دیجیتال بینقص واکنش نشان دهند.
