عصر تراکنش ۱۰۲ و ۱۰۳؛ مسعود زندوکیلی، مدیرعامل گروه فنآوا / در دهه گذشته، رشد دیجیتالسازی خدمات مالی و بانکی، حجم و پیچیدگی دادهها را بهطور چشمگیری افزایش داده است. تراکنشهای مالی روزانه، خدمات آنلاین و بانکداری موبایلی، موجب شدهاند دادههای مالی به یکی از حیاتیترین داراییهای ملی تبدیل شوند. در این میان، موضوع حاکمیت داده (Data Sovereignty) و توسعه زیرساختهای ابر دولتی و بومی، از محورهای اصلی استراتژی بانکها و نهادهای مالی بهشمار میرود.
مهاجرت بانکها به کلودهای داخلی
یکی از روندهای کلیدی در آینده فناوری مالی ایران، مهاجرت بانکها و مؤسسات مالی به کلودهای داخلی است. در سالهای اخیر، بانکها به این جمعبندی رسیدهاند که بهرهگیری صرف از زیرساختهای بینالمللی، علاوه بر محدودیتهای قانونی و مقرراتی، با ریسکهای سیاسی و اقتصادی نیز همراه است.
کلودهای داخلی یا ابرهای بومی، امکان کنترل کامل بر دادهها، مدیریت دسترسی و انطباق با قوانین ملی را فراهم میکنند. مهاجرت به این زیرساختها به بانکها کمک میکند تا دادههای حساس را در داخل کشور ذخیره کرده و وابستگی به سرویسهای خارجی را کاهش دهند، در حالی که همچنان از مزایای مقیاسپذیری و انعطافپذیری کلود بهرهمند میشوند.
اهمیت و نقش ابرهای بومی
ابرهای بومی نقشی کلیدی در اکوسیستم مالی آینده ایران ایفا میکنند. این زیرساختها با ارائه خدماتی مشابه ابرهای بینالمللی، اما با انطباق کامل با مقررات داخلی، به بانکها امکان میدهند دادههای مالی را بهصورت امن و مطمئن نگهداری کنند.
ابرهای بومی میتوانند شامل دیتاسنترهای خصوصی، ابرهای ترکیبی و راهکارهای ابر دولتی باشند که امنیت، دسترسی و بهرهوری را بهطور همزمان تأمین میکنند. علاوه بر این، توسعه ابرهای بومی امکان پشتیبانی از نوآوریهای داخلی، راهکارهای هوش مصنوعی و تحلیل دادههای کلان را فراهم میکند و استقلال فناوری کشور را تقویت میسازد.
امنیت سایبری در زیرساختهای حیاتی
دیتاسنترهای مالی، به دلیل حساسیت بالای دادهها و اهمیت سرویسهای بانکی، در زمره زیرساختهای حیاتی کشور قرار دارند. مهاجرت به ابرهای داخلی و توسعه زیرساختهای ابر دولتی، با وجود مزایا، نیازمند تقویت جدی امنیت سایبری است. تهدیداتی مانند حملات سایبری پیشرفته، نفوذ از طریق زنجیره تأمین و تهدیدات داخلی، از جمله چالشهای اصلی در این حوزه محسوب میشوند.
راهکارهایی که میتوانند این تهدیدات را کاهش دهند، شامل موارد زیر است:
- ایزولهسازی شبکهها و دیتاسنترها برای جلوگیری از نفوذ گسترده؛
- رمزنگاری دادهها در سطح ذخیرهسازی و انتقال؛
- پایش مستمر و تحلیل تهدیدات با بهرهگیری از هوش مصنوعی؛
- ایجاد سامانههای واکنش سریع ملی و هماهنگ با مرکز مدیریت امنیت کشور.
تقویت این محورها، تضمینکننده پایداری خدمات مالی و حفاظت از داراییهای دیجیتال ملی خواهد بود.
حاکمیت داده یا Data Sovereignty
مفهوم حاکمیت داده به معنای کنترل کامل بر دادهها، محل نگهداری و نحوه دسترسی به آنهاست. در حوزه مالی، این موضوع از اهمیت ویژهای برخوردار است، چراکه دادههای تراکنشی و اطلاعات مشتریان باید تحت مدیریت ملی باقی بمانند و از خروج غیرمجاز دادهها جلوگیری شود. حاکمیت داده بانکها را قادر میسازد تا:
- سیاستهای دسترسی به دادهها را بهصورت شفاف تعریف کنند؛
- دادهها را تنها در محیطهای امن داخلی پردازش کنند؛
- انطباق با قوانین و مقررات داخلی را تضمین کنند؛
- قابلیت تحلیل دادهها برای نوآوری و ارائه خدمات مالی هوشمند را حفظ کنند.
اجرای این سیاست، ضمن کاهش ریسکهای امنیتی و سیاسی، اعتماد مشتریان به سیستم بانکی را نیز افزایش میدهد.
چشمانداز آینده دیتاسنترهای مالی ایران
ترکیب ابر دولتی، ابرهای بومی و حاکمیت داده، مسیر آینده دیتاسنترهای مالی ایران را ترسیم میکند. روندهای کلیدی این تحول شامل موارد زیر است:
تمرکز بر امنیت و انطباق با مقررات داخلی: دیتاسنترها و کلودها باید از استانداردهای امنیتی بالا و چهارچوبهای مدیریت ریسک ملی برخوردار باشند.
توسعه ابرهای خصوصی و ابر دولتی: سرمایهگذاری در زیرساختهای بومی، امکان کاهش وابستگی به سرویسهای خارجی و افزایش کنترل ملی بر دادهها را فراهم میکند.
ارتقای حاکمیت داده: بانکها باید سیاستهای دادهای شفاف و منسجمی داشته باشند تا از ذخیره، پردازش و تحلیل امن دادهها اطمینان حاصل شود.
ادغام مدیریت فناوری و داده در سطح راهبردی: حضور مدیران فناوری و داده در فرایندهای تصمیمگیری استراتژیک، تضمین میکند که زیرساختها با اهداف کلان سازمان و ملاحظات امنیت ملی همراستا باشند.
تقویت پایداری و مقاومسازی زیرساختها در برابر تهدیدات سایبری: بهرهگیری از معماریهای امن، شبیهسازی حملات و استفاده از هوش مصنوعی، استمرار خدمات مالی حیاتی را تضمین میکند.
آینده دیتاسنترهای مالی ایران، نهتنها یک مسئله فنی، بلکه یک مسئله استراتژیک ملی است. ترکیب فناوری، امنیت، ابرهای بومی و حاکمیت داده، کلید استقلال مالی و فناوری کشور خواهد بود و بانکها و نهادهای مالیای که زودتر این مسیر را درک و پیادهسازی کنند، از مزیت رقابتی و سطح بالاتری از امنیت ملی برخوردار خواهند شد.
