عصر تراکنش ۱۰۲ و ۱۰۳ / بانک کارآفرین در سالی که معاون فناوری اطلاعاتش از آن با عنوان «سال آزمون بقا» یاد میکند، صرفاً به تثبیت زیرساختها و عبور از بحرانها اکتفا نکرد؛ بلکه همین تجربه دشوار را به سکویی برای بازتعریف مسیر آینده خود تبدیل کرد و حرکت بهسوی «بانک بهعنوان پلتفرم» را جدیتر و پررنگتر پیش برد. علیاصغر تقوی معتقد است آنچه در سال ۱۴۰۴ رخ داد، نگاه بانک به سال ۱۴۰۵ را شفافتر و ساختارمندتر کرده است؛ بهگونهای که رویکردی معماریمحور برای ایجاد یکپارچگی، دادهمحور برای تقویت تصمیمگیری هوشمند و تابآوریمحور برای حفظ پایداری در برابر بحرانهای عملیاتی و سایبری در کانون برنامهها قرار گرفته است.
در امتداد همین سهگانه، حرکت به سمت بانک بهعنوان پلتفرم و «نامرئیسازی مالی» به ستون راهبردی تحول دیجیتال بانک کارآفرین تبدیل شده است. در این گفتوگو با تقوی، توسعه Hibank، تدوین معماری کلان تحول دیجیتال، برنامههای داده و هوش مصنوعی، چالشهای سال گذشته و سه مأموریت اصلی فناوری اطلاعات در سال ۱۴۰۵ صحبت کردهایم.
۱۴۰۴؛ سال آزمون بقا، اما نه صرفاً بقا
علیاصغر تقوی، معاون فناوری اطلاعات بانک کارآفرین در پاسخ به این پرسش که ۱۴۰۴ را بیشتر باید سال مدیریت بقا و تثبیت زیرساخت دانست یا سال تصمیمهای راهبردی برای آینده، میگوید: «اگر بخواهم سال ۱۴۰۴ را در یک جمله توصیف کنم، میگویم ۱۴۰۴ سال آزمون بقا بود، سالی بود که امنیت، پایداری و کنترل ریسک از هر پروژه تحول دیجیتال مهمتر شد.»
او توضیح میدهد که این سال برای فناوری اطلاعات در شبکه بانکی کشور، سالی پرچالش و متفاوت بود: «جنگ، افزایش شدید حملات سایبری و تنشهای منطقهای، محدودیتهای بسیار در تأمین سرمایه انسانی و تجهیزات زیرساختی، قطعیهای مکرر برق و آسیبدیدن زیرساخت برخی بانکهای بزرگ کشور شرایطی را رقم زد که طبیعی بود تمرکز اصلی بر پایداری و تابآوری قرار گیرد.»
با این حال، به گفته تقوی، ۱۴۰۴ صرفاً سال بقا نبود. بانک کارآفرین در سالهای گذشته مسیر راهبردی خود را در حوزه توسعه محصول، مشتری و فناوری مشخص کرده بود و امسال با تمرکز بر آن، بخشی از اجرای همان نقشه راه چندساله را پیش برد: «بخشی از فعالیتهایمان نیز بهصورت ویژه بر مدیریت تداوم کسبوکار، تقویت زیرساخت و ارتقای امنیت متمرکز شد.»
او نقطه عطف سال ۱۴۰۴ را برای فناوری اطلاعات بانک کارآفرین چنین برمیشمارد:
«ارتقاء سطح پایداری بانک، طراحی، توسعه و استقرار سامانه مدیریت تسهیلات اختصاصی بانک (LOS)، استقرار و توسعه زیرساخت کسبوکار و سامانه SCF، تقویت مرکز عملیات (NOC & SOC) و تکمیل زنجیره خدمات و بهبود تجربه کاربری در پلتفرم دیجیتال Hibank اقداماتی بودند که امروز اثر آن در پایداری، تنوع سرویسها و رضایت مشتریان ما قابل مشاهده است.»
اولویتبندی در سال بحران
تقوی ۱۴۰۴ را یکی از سختترین سالها برای زیستبوم فناوری اطلاعات کشور میداند و میگوید در چنین شرایطی ناچار شدند بر پروژههایی تمرکز کنند که بیشترین اثر عملیاتی و راهبردی را دارند. در این چهارچوب، پروژههایی را که با رویکرد پایداری و تابآوری تعریف شده بودند با اولویت بالا دنبال کردند و به بهرهبرداری رساندند؛ از جمله تکمیل و راهاندازی مرکز داده اصلی بانک، توسعه زیرساخت برای حصول اطمینان از تداوم کسبوکار و تقویت زیرساختهای امنیتی و بهرهبرداری از مرکز عملیات پیشرفته و هوشمند. او میگوید:
«در حوزه توسعه کسبوکار نیز تکمیل زنجیره خدمات و بهبود تجربه کاربری در Hibank با هدف کاهش مراجعات حضوری، ارتقای سامانه SCF برای توسعه تأمین مالی زنجیره تولید با هدف رونق تولید و اقتصاد کشور، بازطراحی و بهرهبرداری از سامانه مدیریت تسهیلات (LOS) و اجرای پروژههای حاکمیتی مورد نظر بانک مرکزی و نهادهای حاکمیتی در اولویت کارهایمان قرار گرفت. در مقابل، برخی پروژههای توسعهای مانند بانکداری باز، رمزریال و بخشی از پروژههای هوشمندسازی، موقتاً با سرعت کمتری دنبال شدند تا سرمایه انسانی و تمرکز واحدهای فناور بر پروژههای حیاتی متمرکز شود.»
زیرساخت در حالت آمادهباش
در حوزه زیرساخت و مراکز داده، سال ۱۴۰۴ برای بانک کارآفرین سال تغییر رویکرد بود. معاون فناوری اطلاعات بانک کارآفرین در این خصوص میگوید: «پس از رخدادهایی که برای برخی بانکها در ایام جنگ ۱۲ روزه اتفاق افتاد، سطح آمادهباش بانک کارآفرین به حداکثر رسید و تمرکز اصلی نه توسعه صرف ظرفیت، بلکه افزایش قابلیت اطمینان و تابآوری زیرساختها بود. در این مسیر، سایت پشتیبان و سناریوهای تداوم کسبوکار برای سیستمهای حیاتی توسعه یافت، مانورهای بازیابی سامانه و داده در سناریوهای بدبینانه اجرا شد، پایش و مراقبت شبانهروزی سامانهها تشدید شد و لایههای امنیتی زیرساخت و پلتفرمها تقویت شد؛ اقداماتی که موجب کاهش ریسکهای عملیاتی و افزایش سطح پایداری سرویسهای حیاتی بانک شد.»
امنیت سایبری؛ بازطراحی معماری، نه صرفاً تقویت ابزار
افزایش تهدیدهای سایبری در صنعت بانکی کشور از ابتدای سال ۱۴۰۳ آغاز شده بود و به گفته تقوی از همان زمان برنامهریزی برای آمادگی مضاعف در دستور کار آنها در بانک کارآفرین قرار گرفت و در سال ۱۴۰۴ این اقدامات بازنگری شد. او تأکید میکند: «بانک کارآفرین صرفاً به تقویت ابزارهای امنیتی بسنده نکرد، بلکه معماری امنیتی، فرایندهای نظارتی و برخی ساختارهای سازمانی را نیز بازطراحی کرده است و ضعفهای شناساییشده با اصلاح معماری در حال بهبود است.»
Hibank و تمرکز بر بهبود تجربه
در حوزه بانکداری دیجیتال، تقوی میگوید یکپارچهسازی کانالهای دیجیتال استراتژی بلندمدت بانک کارآفرین بوده و Hibank حاصل همین رویکرد است. طبق صحبتهای او، در سال ۱۴۰۴ با تکمیل زنجیره خدمات دیجیتال و افزایش خدمات غیرحضوری، تمرکز اصلی آنها بر بازطراحی تجربه کاربری قرار گرفت: «سادهسازی فرایندها، انعطافپذیری و کاهش اصطکاک کاربری از جمله اقدامات انجامشده بود و تمرکز ما در سال ۱۴۰۴ بر بهبود تجربه بود، نه صرفاً افزودن خدمت جدید.»
از بانک محصولمحور تا بانک به عنوان پلتفرم
تقوی بانک کارآفرین را در حال حرکت به سمت مدل پلتفرمی و اکوسیستمی و «نامرئیسازی مالی» میداند و میگوید: «طراحی مدل بانکداری اجتماعی و حرکت به سمت Bank as a Platform از مهمترین اقدامات این مسیر ما بوده و طرح تحول دیجیتال بانک کارآفرین نیز با همین نگاه در سال گذشته تدوین شده است.»
معماری کلان تحول دیجیتال و یکپارچهسازی مستمر
در پایان سال گذشته، نقشه معماری کلان تحول دیجیتال بانک کارآفرین تدوین و در ارکان عالی تصویب شد. این معماری به گفته تقوی، نقشه راه توسعه دیجیتال و هوشمندسازی این بانک است: «با وجود چالشهای ذاتی سامانههای بانکداری متمرکز، بانک کارآفرین با بهرهگیری از معماری سرویسگرا در لایه بالاتر تلاش کرده یکپارچگی عملیاتی برای کاربران و مشتریان ایجاد کند.»
او تأکید میکند یکپارچهسازی، پروژهای مقطعی نیست، بلکه رویکردی مستمر است که امروز در بدنه فناوری بانک تثبیت شده است.
داده، هوش مصنوعی و زیرساخت تصمیمگیری
در حوزه داده و هوش مصنوعی، پروژههایی مانند سامانه بازاریابی هوشمند، سامانه کشف و مقابله با تراکنشهای مشکوک و توسعه LOS در بانک کارآفرین آغاز و بخشی از آنها به بهرهبرداری رسیدند. معاون فناوری اطلاعات بانک کارآفرین با بیان این موضوع میگوید: «همچنین زیرساخت لازم برای راهاندازی باتهای هوش مصنوعی در تعامل با مشتریان فراهم شده که بخشی از آن در سال آینده عملیاتی خواهد شد. افزون بر این، با سرمایهگذاری و مشارکت در یک شرکت توسعهدهنده خدمات زیرساخت هوش مصنوعی، مقدمات استفاده گستردهتر از این فناوری را برای خود و صنعت فراهم کردهایم.»
در حوزه حاکمیت داده نیز تقوی میگوید فرهنگ آن در بانک کارآفرین، سابقهای چندساله دارد و در سال گذشته ساختار مرتبط با آن در معاونت فناوری اطلاعات ایجاد شده است. او در این باره میگوید: «اکنون اغلب مکانیزمهای تصمیمسازی و تصمیمگیری در سطوح مختلف بانک، مبتنی بر اطلاعات حاصل از جمعآوری، پاکسازی، یکپارچهسازی و پردازش دادهها در پلتفرمها ایجاد شده است و بانک در حال نهادینهسازی رویکرد تصمیمگیری مبتنی بر داده و دادهمحوری عمیق است.»
چالشهای صریح ۱۴۰۴؛ از تأمین تجهیزات تا نیروی متخصص
معاون فناوری اطلاعات بانک کارآفرین بدون ملاحظه از چالشهای سال ۱۴۰۴ میگوید: «محدودیتهای ثبت سفارش و دشواری تأمین تجهیزات زیرساختی، کمبود نیروی انسانی متخصص در حوزه فناوری و امنیت و فشار مداوم حملات سایبری، سه مانع اصلی پیشروی معاونت فناوری اطلاعات بودند و مدیریت همزمان این عوامل، پیچیدگی اصلی سال را برایمان رقم زد.»
۱۴۰۵؛ معماریمحور، دادهمحور، تابآوریمحور
در پاسخ به اینکه ۱۴۰۵ برای معاونت فناوری اطلاعات بانک کارآفرین چه سالی خواهد بود، تقوی میگوید: «با توجه به شرایطی که در سال ۱۴۰۴ گذراندیم (جنگ، حملات سایبری شدید و…) ما بانک را در سال ۱۴۰۵ پایدارتر در برابر بحران، نامرئی در تجربه مشتری و هوشمندتر در تصمیمگیری خواهیم کرد.»
او تأکید میکند رویکرد سال آینده آنها «معماریمحور، دادهمحور، مشتری محور، تابآوریمحور و رشد منابعمحور» خواهد بود و ۱۴۰۵ سالی است که فناوری یکی از ستونهای اصلی سودآوری این بانک خواهد بود.
سه اولویت اصلی معاونت فناوری اطلاعات بانک کارآفرین برای سال ۱۴۰۵ نیز به گفته او عبارتاند از: تابآوری و امنیت عملیاتی (Operational & Cyber Resilience)، توسعه موتور داده و اعتبار هوشمند، و پلتفرمسازی و درآمد غیرمشاع (Platform & Embedded Banking). او مأموریتهای اصلی فناوری اطلاعات در سال آینده را در سه عبارت خلاصه میکند: «حفظ پایداری، افزایش هوشمندی و خلق رشد پلتفرمی.»
